پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

تحلیل گفتمان میرزا حسین خان سپهسالار پیرامون اصلاحات نظامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران
10.22034/nriihs.2025.2066075.1053
چکیده
دوره وزارت و صدارت میرزا حسین خان مشیرالدوله معروف به سپهسالار (1259-1249ش) در عصر ناصری، نقطه عطفی به لحاظ تلاش برای انجام اصلاحات همه سویه جهت نوگرایی ایران محسوب می شود. در میان مهم ترین اصلاحات او، برنامه های نظامی از جایگاه و اهمیت برجسته ای برخوردار است. مقاله حاضر تلاش دارد اصلاحات نظامی او را با روش توصیفی-تحلیلی و به لحاظ نظریه تحلیل گفتمانی بررسی کند. سوال اصلی آن است که گفتمان سپهسالار پیرامون مسائل نظامی دارای چه رویکردی بوده است؟ به نظر می رسد که هسته اصلی گفتمان نظامی سپهسالار، تشکیل نیروی نظامی مدرن جهت دفاع از حقوق و حاکمیت ملی ایران در عرصه داخلی و خارجی بود. یافته های این بررسی نشان می دهد او در راستای تحقق این هدف، چنین اقداماتی انجام داد: خرید تجهیزات و سلاح های مدرن از غرب، تنظیم بودجه منظم و مستقل برای وزارت لشکر و سروسامان دادن به وضعیت مالی نظامیان، استخدام مستشاران خارجی برای آموزش های نوین به نیروهای نظامی، تلاش برای قانونمند کردن دستگاه نظامی کشور از طریق وضع و تدوین قوانین جدید. می توان گفت این اقدامات توانست به وضعیت مطلوب در نیروهای نظامی منجر شود و ساختار و بستر لازم را جهت تلاش های بعدی برای تشکیل ارتش مدرن ملی در ایران فراهم کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analysis of the discourse of Mirza Hossein Khan Sepahsalar on military reforms

نویسنده English

Behdad Hoseini
PhD in Post-Islamic Iranian History, Shahid Chamran University, AHVAZ, IRAN
چکیده English

The ministry and premiership of Mirza Hossein Khan Moshir-ud-Dawlah, known as Sepahsalar (1249-1259) in the Nasser era is considered a turning point in terms of efforts to carry out comprehensive reforms towards Iran's modernization. Among his most important reforms, military programs have a prominent position and importance. The present article attempts to examine his military reforms with a descriptive-analytical method and in terms of the theory of discourse analysis. The main question is what approach did Sepahsalar's discourse have on military issues? It seems that the core of Sepahsalar's military discourse was the formation of a modern military force to defend Iran's rights and national sovereignty in the domestic and foreign arenas. The findings of this study show that in order to achieve this goal, he took the following measures: purchasing modern equipment and weapons from the West, setting a regular and independent budget for the Ministry of the Army and organizing the financial situation of the military, hiring foreign advisors for new training for the military forces, and trying to legalize the country's military apparatus by enacting and compiling new laws. It can be said that these measures were able to lead to a favorable situation in the military forces and provide the necessary structure and platform for subsequent efforts to form a modern national army in Iran.

کلیدواژه‌ها English

Discourse analysis
Mirza Hossein Khan Sepahsalar
modern army
military advisors
Nasser al-Din Shah
- آدمیت، فریدون، اندیشه ترقی و حکومت قانون عصر سپهسالار، تهران : خوارزمی، ۱۳۸۵.
- آدمیت، فریدون، فکر آزادی و مقدمه مشروطیت، تهران: گسترده، ۱۳۹۴.
- اعتمادالسلطنه، محمد حسن خان، تاریخ منتظم ناصری، تصحیح محمد اسماعیل رضوانی، تهران: دنیای کتاب، ۱۳۶۷.
- اعتمادالسلطنه، محمد حسن خان، روزنامه خاطرات، به کوشش ایرج افشار، تهران: امیرکبیر، ۱۳۵۰.
- اعتمادالسلطنه، محمد حسن خان، صدرالتواریخ، به کوشش محمد مشیری، تهران: روزبهان، ۱۳۵۷.
- اخوان کاظمی، بهرام، «نقد و ارزیابی تحلیل گفتمانی لاکلاو و کاربرد آن در سیاست»، نشریه سیاست، شماره ۲، صص 1-20، 1391.
- امین­الدوله، علی، خاطرات سیاسی، به کوشش حافظ فرمانفرمائیان، تهران: امیرکبیر، ۱۳۵۵.
- استوارت، چارلز، مأموریت سری با لباس مبدل: سفرنامه کلنل استوارت به شمال خراسان در زمان حمله روسیه به خانات آسیای میانه، ترجمه حسین سعادت نوری، تهران: مجمع ذخایر اسلامی، ۱۳۹۶.
- اسناد سپهسالار، شاه به میرزا حسین خان، ۱۲۹۶.
- اسناد سپهسالار، شاه به میرزا حسین خان ۱۲۹۱.
- اسناد سپهسالار، دستخط شاه در حاشیه نامه میرزا حسین خان ۱۲۹۸.
- اسناد سپهسالار، میرزا حسین خان به شاه، ۱۲۹۲.
- ایران، دستورالعمل عبدالرسول خان سرتیپ، رجب ۱۲۸۵.
- ایران، نامه محمدعلی خان مهندس، مأمور بوشهر، ۲۱ ربیع­الثانی ۱۲۹۱.
- براد فورد، جی ، مارتین، تاریخ روابط ایران و آلمان، ترجمه پیمان آزاد و علی امید، تهران: پیک ترجمه، ۱۳۶۸.
- بیانی، خان بابا، پنجاه سال تاریخ ناصری، ج ۱ و ۳، تهران: علمی، ۱۳۷۵.
- بشیر، حسن، ‌تحلیل گفتمان دریچه­ای برای کشف ناگفته­ها، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۴.
- بروگش، هیزیش، سفری به دربار سلطان صاحبقران، ترجمه حسین کردبچه، ج1، بی­جا: اطلاعات، ۱۳۶۷.
- بارت، رولان، درآمدی بر تحلیل ساختاری روایت­ها، ترجمه محمد راغب، تهران: فرهنگ صبا، ۱۳۸۷.
- پروین، ناصرالدین، تاریخ روزنامه نگاری ایرانیان و دیگر پارسی نویسان، ج۱، تهران: نشر دانشگاهی، ۱۳۷۷.
- تیموری، ابراهیم، عصر بی خبری یا تاریخ امتیازات در ایران، تهران: اقبال، ۱۳۳۲.
- تلگرافات عصر سپهسالار، به کوشش محمود طاهری احمدی، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، ۱۳۷۰.
- جمال­زاده، محمدعلی، گنج شایگان یا اوضاع اقتصادی ایران، تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار، ۱۳۷۶.
- خان ملک ساسانی، احمد، سیاستمداران دوره قاجار، ج۱، تهران: بابک، بی­تا.
- دنبلی، عبدالرزاق، ماثرالسطانیه، تصحیح و تحشیه غلامحسین زرگری نژاد، تهران: روزنامه ایران، ۱۳۸۳.
- دولت آبادی، یحیی، حیات یحیی، ج۱، تهران: فردوسی، ۱۳۶۲.
- روزنامه دولت علیه ایران، نمره ۱، جمعه ۲۹ ذی­قعده ۱۲۹۳ ق.
- روزنامه ایران، ۲۲ جمادی­الثانی ۱۲۹۲ق.
- روزنامه ایران، ۱۷ محرم ۱۲۹۲ق.
- روزنامه مریخ، ش 1-2، 1296ق.
- روزنامه مریخ، ۵ محرم، 1296ق.
- دیولافوا، ژان، سفرنامه مادام دیولافوا، ترجمه علی فره وشی، تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۶۱.
- سلیم، محمد نبی، تاریخ قاجار، ج۲، شاهرود: دانشگاه آزاد اسلامی، ۱۳۸۴.
- سبا، آلبوم. ۱۱۷۱. کد ۱۰/ D/ ب / ۱۷. تهران به همدان، ۵ ربیع الاول، ۱۳۰۰ت.ن ۶.
- سبا. آلبوم. ۱۱۷۱. کد ۱۰/ D/ ب / ۱۷. تهران به اصفهان، ۱۰ جمادی الاول۱۲۹۶،ت.ن ۳۹.
- شمیم، علی اصغر، ایران در زمان سلطنت قاجار، تهران: بهزاد، 1400.
- فرهاد معتمد، محمود، سپهسالار اعظم، تهران: شرکت نسبی علی اکبر علمی و شرکا، ۱۳۶۲.
- صفایی، ابراهیم، اسناد نو یافته، تهران: بابک، ۱۳۹۴.
- عضدانلو، حمید، گفتمان و جامعه، تهران: نی، ۱۳۸۰.
- لاکلاو، ارنستو و شانتال موفه، هژمونی و استراتژی سوسیالیستی، ترجمه محمد رضایی، تهران:  ثالث، ۱۳۹۳.
- کشاورز، بنیامین، «واکاوی نوسازی ارتش ایران عهد ناصری مبتنی بر تسلیحات مورد استفاده در قرن نوزدهم با تمرکز بر اصلاحات 1880م/ 1297ق» فصلنامه مطالعات جنگ، سال چهارم، ش 14، صص 199-235، ۱۴۰۰.
- کشاورز، بنیامین، «شرح و تحلیل جنگ مرو1276ق/ 1861م»، فصلنامه مطالعات جنگ، سال ششم، ش 21، صص 35-61، 1403.
- ملکم، سرجان، تاریخ ایران، ترجمه میرزا اسماعیل حیرت، تهران: سنایی، ۱۳۸۳.
- میرزایی، محمد و علی ربانی خوراسگانی، «ایدئولوژی سوژه هژمونی و امر سیاسی در بستر نظریه گفتمان»، مجله غرب شناسی، سال پنجم، ش ۱، صص 23-46، 1393.
- مخبر، همایون، «متصدیان مقام صدارت در عهد قاجاریه»، نشریه ارمغان، ش ۲۳، صص 134-137، 1343.
- هاشمی رفسنجانی، علی اکبر، امیر کبیر، میرزا تقی خان فراهانی، قهرمان مبارزه با استعمار، تهران: بی نا، ۱۳۴۶.
- ورهرام، غلامرضا، نظام سیاسی و سازمان اجتماعی ایران، تهران: معین، ۱۳۸۵.
- هدایت، مهدیقلی مخبرالسلطنه، خاطرات و خطرات، تهران: زوار، ۱۳۴۴.
- یارمحمدی، لطف الله، گفتمان شناسی رایج و انتقادی، تهران: هرمس، ۱۳۸۷.
- یورگنسن، ماریان و لوئیز فیلیپ، نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه هادی جلیلی، تهران: نی، ۱۳۸۹.
- Blau, otto, Die commerzielle zustande, persans wien: Decker, 1855.
- Laclau, E, and miuffe, Hegemoney, and, socialist, strategy: towards, Radical, Democratic, politics, London: 2002.

  • تاریخ دریافت 25 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 24 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 25 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404