پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

نگاهی بر سنت قمه زنی و پیامدهای اجتماعی آن در دوره قاجار (۱۱۷۵ تا ۱۳۰۴ شمسی) با محوریت دیدگاه سیاحان خارجی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پسا دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین، قزوین، ایران.
چکیده
بسیاری از باورهایی که پایه و اساس عقیدتی و یا خارج از آزمون، مشاهده و تجربه است، تحت عنوان خرافات شناخته می ­شود. یکی از عوامل مهم عقب ­ماندگی اجتماعی در دوره­ قاجار که به آن دامن زده شد و ایران را در برابر سایر ملل متمدن تاریخ معاصر به عقب راند، برخی از سنت­ های به شدت خرافی بود که زمینه ساز دوره انحطاط فکری و عقیدتی در مبادی دینی و مذهبی ایرانیان شیعه نیز شد. سنت قمه­ زنی که ظهور آن به دوره صفوی باز می­ گردد، در دوره قاجار به اوج خود ­رسید؛ تا جایی که سلامت و بهداشت عمومی را به خطر انداخت.
سنت قمه­ زنی در ایران به یک باره از سوی حکومت گران و بعضی از علما مورد حمایت قرار گرفت و بسیار رواج پیدا کرد و این مسئله سبب خدشه­ دار شدن چهره تشیع در جهان آن روز گردید. این موضوع از سوی مورخان ایرانی دوره قاجار و سیاحان خارجی به عنوان یکی از سنت ­های خرافی جامعه ایرانی شیعه بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در این پژوهش با کمک اسناد، خاطرات، متون تاریخ محلی و سفرنامه سیاحان خارجی به بررسی وضعیت سنت قمه­ زنی و پیامدهای آن در تحولات اجتماعی در دوره قاجار پرداخته می­ شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A look at the Tatbir tradition and its social consequences in the Qajar period (1789- 1925 AD) from the perspective of European travelers

نویسندگان English

Alireza Golshani 1
Farideh Farzi 2
1 Postdoc Researcher of History of Islamic Iran, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Beheshti University, TEHRAN, IRAN
2 PhD of the History of Islamic Iran, Faculty of Literature and Humanities, Imam Khomeini International University of Qazvin, QAZVIN, IRAN.
چکیده English

Many beliefs that are based on ideology or are beyond testing, observation, and experience are known as superstitions. One of the important factors of social backwardness in the Qajar period, which was fueled and pushed Iran backward compared to other civilized nations of contemporary history, was some extremely superstitious traditions that also paved the way for a period of intellectual and ideological decline in the religious and religious principles of Iranian Shiites. The tradition of beating people with a stick, whose emergence dates back to the Safavid period, reached its peak during the Qajar period; to the point where it endangered public health and hygiene.
The tradition of beating people with a stick in Iran was suddenly supported by the rulers and some scholars and became very popular, and this issue tarnished the image of Shiism in the world of that day. This issue has been given great attention by Iranian historians of the Qajar period and foreign tourists as one of the superstitious traditions of the Iranian Shiite community. In this research, with the help of documents, memoirs, local history texts, and travelogues of foreign travelers, the status of the tradition of beheading and its consequences on social developments during the Qajar period are examined.

کلیدواژه‌ها English

Tatbir
Muharram mourning
social history
Qajar period
Iran
- آئینه­­وند، صادق و مهدی دهقان­حسام­پور، «دیدگاه سیاحان غربی به مراسم محرم در دوره قاجار»، نشریه پارسه، شماره ۱۸ و ۱۹، اردیبهشت و آبان ۱۳۹۱، صص 1-25.
- ابن­اثیر جزرى، ابوالحسن علی بن ابی الکرم محمد، تاریخ کامل بزرگ اسلام و ایران، ج 14، ترجمه عباس خلیلى و ابوالقاسم حالت‏، تهران: مؤسسه مطبوعات علمى، 1371.
- ابن‌طولون، محمدبن‌علی، مفاکهه‌الخلان فی حوادث‌الزمان، ج1، به تحقیق خلیل عمران منصور، بیروت: دارالکتب­العلمیه. 1418ق.
- اصلاح عربانى، ابراهیم‏، گیلان‏، ج3، تهران: گروه پژوهشگران ایران، 1374.
- افشار، ایرج، گنجینه عکس­های ایران همراه تاریخچه ورود عکاسی به ایران، تهران: نشر فرهنگ ایران، 1370.
- اورسل، ارنست، سفرنامه قفقاز و ایران، ترجمه علی اصغر سعیدی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى‌، 1382.
- براون، ادوارد گرانویل، یک سال در میان ایرانیان، ترجمه مانی صالحی علامه، تهران: اختران، 1391.
- بلوشر، ویپرت، سفرنامه گردش روزگار در ایران، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی، 1363.
- بنجامین، ساموئل گرین، ایران و ایرانیان عصر ناصرالدین شاه قاجار، ترجمه محمد حسین کردبچه، تهران: جاویدان، 1363.
- جبوری، حسینعلی (1398): ریشه‌های تاریخی آیین‌های سوگواری شیعیان (قمه‌زنی و زخمی‌کردن بدن)، ترجمه هاله بادینده و فاطمه کیادربندسری، تهران: شیمبار.
- حسام مظاهری، محسن، «رسانه شیعه (سوگواری شیعیان ایران از آغاز تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی)»، مجله اخبار ادیان، شماره 18، فروردین و اردیبهشت 1385، صص 40- 47.
- دالمانى، هانرى رنه، از خراسان تا بختیاری، ترجمه محمدعلی فره‌وشی، تهران: امیرکبیر، 1335.
- دولت‌آبادی، یحیی، حیات یحیی، ج 2، تهران: عطار، 1371.
- رایس، کلارا کولیور، زنان ایرانی و راه و رسم زندگی آنان، ترجمه دکتر اسد ا... آزاد، تهران: کتابدار، 1383.
- ریچاردز، فردریک چارکز، یک مسافرت ایرانی، ترجمه مهین دخت صبا، تهران: بنگاه نشر و ترجمه کتاب، 1389.
- سازمان اسناد و کتابخانه ملی (ساکما): ۹۳۹۴۲۰۶؛ ۲۹۵/۸۰۹۳.
- شهری­باف، جعفر، طهران قدیم، ج 2، تهران: معین‏، 1383.
- صفری، بابا، اردبیل در گذرگاه تاریخ، ج 2، اردبیل: دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل، 1370.
- عبداللهی، نوراله و محمدعلی رنجبر، «قزلباشان ایناللو و قمه‌زنی در شهر چادگان»، فصلنامه پژوهش­های تاریخی، شماره 14، فروردین 1401، صص 71- 84.
- عقابیان، ملیحه و سیده فاطمه طباطبایی، «شیعه انگلیسی»، فصلنامه علمی مطالعات قدرت نرم، شماره 16، تیر 1396، صص 20- 41.
- مریت هاکس، اونرا آملیا، ایران: افسانه و واقعیت (خاطرات سفر به ایران)، ترجمه محمدحسین نظری­نژاد، محمد نقی اکبری و احمد نمایی، مشهد: آستان قدس رضوی، 1368.
- مستوفى، عبدالله، شرح زندگانى من، ج 1، تهران: زوار، 1384.
- معیری، دوستعلی­خان، رجال عصر ناصری، تهران: تاریخ ایران، 1390.
- ییت، چارلز ادوارد، خراسان و سیستان، ترجمه قدرت‌الله روشنی و مهرداد رهبری، تهران: یزدان، 1365.
- عین­السلطنه، قهرمان میرزا، روزنامه­ خاطرات عین‏السلطنه، ج 2-3، محقق و مصحح مسعود سالور و ایرج افشار، تهران: اساطیر، 1374.
 
- Monk, Charlene Faye. Passion Plays in the United States: The Contemporary Outdoor Tradition. The Department of Theatre, Louisiana State University, LSU Historical Dissertations and Theses. First Advisor: Leslie A. Wade. 6691. 1998, https://repository.lsu.edu/gradschool_disstheses/6691.
- Simpich F. Mystic Nedjef: The Shia Mecca, Smithsonian Institution Libraries, Washington DC, 1914

  • تاریخ دریافت 20 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 21 آبان 1403
  • تاریخ انتشار 01 بهمن 1403