پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

سیر تحول اندیشه شعری محمد اقبال لاهوری از تغزل تا نقد تمدن غربی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه تاریخ دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه اراک، اراک، ایران
3 کارشناسی ارشد تاریخ اسلام، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ارک، اراک، ایران
10.22034/nriihs.2026.2089160.1088
چکیده
محمد اقبال لاهوری از برجسته‌ترین شاعران و اندیشمندان مسلمان سده بیستم است که شعر را وسیله‌ای برای بیدارسازی انسان و احیای حیات معنوی و اجتماعی جوامع اسلامی می‌دانست. سیر تحول اندیشه شعری او از مرحله تجربه‌های رمانتیک و تغزلی آغاز می‌شود و به‌تدریج در قالب سروده‌هایی با مضامین معرفتی، اخلاقی و اجتماعی تجلی می‌یابد. پژوهش حاضر با تکیه بر تحلیل آثار اصلی اقبال به بررسی چگونگی دگرگونی عناصر فکری و هنری در شعر او می‌پردازد و نشان می‌دهد که اقبال در گذار از دوره جوانی به پختگی، زبان، تصویرپردازی و جهان‌بینی شعری خود را در پیوند با تحولات فکری و تاریخی زمانه بازسازی کرده است.
یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که شعر اقبال در مرحله نخست بر شور معنوی، تغزل شرقی و نوعی خوش‌بینی انسانی استوار است؛ اما با افزایش تأملات فلسفی و مواجهه او با بحران‌های جهان مدرن، شعر وی به ابزاری برای نقد وضع موجود و ارائه چشم‌اندازی تازه نسبت به انسان و جامعه بدل می‌شود. سروده‌هایی چون «پارلمان ابلیس» نشان می‌دهد که اقبال با بهره‌گیری از زبان نمادین، تمثیل و طنز فلسفی، به نقد فروپاشی اخلاقی و هویتی بشر معاصر پرداخته و از ضرورت بازگشت به ارزش‌های معنوی و اخلاقی سخن گفته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Evolution of Muhammad Iqbal Lahori's Poetic Thought from Poetry to Criticism of Western Civilization

نویسندگان English

Abdollah Motevali 1
Mohammad Hasanbeigi 2
Rahman Etezadi 3
1 Professor, Department of History, Arak University, ARAK, IRAN
2 Associate Professor, Department of History, Arak University, ARAK, IRAN
3 Master of Arts in Islamic History, Faculty of Humanities, Arak University, ARAK, IRAN
چکیده English

Muhammad Iqbal Lahori is one of the most prominent Muslim poets and thinkers of the twentieth century, who considered poetry a means of awakening man and reviving the spiritual and social life of Islamic societies. The evolution of his poetic thought begins with the stage of romantic and lyrical experiences and gradually manifests itself in the form of poems with epistemological, moral and social themes. The present study, based on the analysis of Iqbal's original works, examines how the intellectual and artistic elements in his poetry have changed and shows that Iqbal, in the transition from youth to maturity, has reconstructed his language, imagery and poetic worldview in connection with the intellectual and historical developments of the time. The findings of the study indicate that Iqbal's poetry is initially based on spiritual passion, oriental lyricism and a kind of human optimism; however, with the increase in philosophical reflections and his encounter with the crises of the modern world, his poetry becomes a tool for criticizing the status quo and presenting a new perspective on man and society. Poems such as "The Parliament of the Devil" show that Iqbal, using symbolic language, allegory, and philosophical satire, criticized the moral and identity collapse of contemporary humanity and spoke of the necessity of returning to spiritual and moral values.

کلیدواژه‌ها English

Muhammad Iqbal Lahori
Poetry
Intellectual Evolution
Islamic Awakening
Devil's Parliament
- اخلاقی، محمدحسن، «بیداری اسلامی در اشعار محمد اقبال لاهوری»، فصلنامه سخن جامعه، سال پنجم، شماره ۲، صص 70-95، 1390.
- اخلاقی، محمدحسن، نوای شاعر فردا یا اسرار خودی و رموز بی‌خودی، ترجمه و مقدمه محمدحسین مشایخ فریدنی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1370.
- اقبال، جاوید، زندگی و افکار علامه محمد اقبال لاهوری، ترجمه شهیندخت کامران مقدم، مشهد: آستان قدس رضوی، 1372.
- اقبال‌لاهوری، محمد، بانگ درا، لاهور: بزم اقبال، 1924م.
- پورحسن، قاسم و مژگان خلیلی، «اسلام، مدرنیته و تجربه دینی با رویکرد به دیدگاه محمد اقبال لاهوری»، فصلنامه علمی- پژوهشی اندیشه دینی، شماره ۵۲، صص 31-48، 1393.
- حقانی‌امردهی، یکتا، سیرت اقبال، دهلی: ندیم، 1940م.
- حنیف‌شاهد، محمد، نذر اقبال، لاهور: بزم اقبال، 1972م.
- حیات‌خان غوری، عمر، بررسی تطبیقی اقبال و مودودی، دهلی نو: ناشران اسلامی مرکزی مکتبه، 1981م.
- خوشمرام، رضا و رضا فرامرز نسب، «جایگاه قرآن و احادیث در اشعار علامه محمد اقبال لاهوری»، فصلنامه مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، سال هشتم، شماره ۲۹، صص 117-138، 1404.
- شریعتی، علی، اقبال، مصلح قرن اخیر، تهران: حسینیه ارشاد، 1349.
- شیخ، عبدالقادر، دیباچه بانگ درا شامل کلیات اقبال، لاهور: بنیاد ملی کتاب، 1924م.
- صدیقی، ابواللیث، ملفوظات اقبال، لاهور: اقبال آکادمی پاکستان، 1977م.
- فاروغ، سیدمحمد. (۱۹۹۶ م). شعر میرزا داغ دهلوی. دهلی: مؤسسه غالب، 1996م.
 
- Hosein, T. Iqbal and Materialism: An Assessment. The Creative Launcher, 2(4). Perception Publishing, 2017.
- Iqbal Lahori, M. Kulliyate Iqbal. Delhi: Dawat Offset Printers, 1993.
- Kiernan, V. G. Poems from Iqbal. London: John Murray, 1955.
- Muhammad, S., Rustam, R., & Shah Bacha, M, Dramatic Technique in Iqbal’s Poetry: A Study of The Devil’s Cabinet. PalArch’s Journal of Archaeology of Egypt/ Egyptology, 2021.

  • تاریخ دریافت 30 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 06 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 12 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1404