پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

تبیین روایت شهریور 1320 و تغییر سلطنت در روزنامه تجدد ایران

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ انقلاب اسلامی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد تاریخ انقلاب اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
3 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
10.22034/nriihs.2026.2087146.1082
چکیده
جنگ جهانی دوم از مهم‌ترین جنگ‌های تأثیرگذار در تاریخ جهان بود. ایران در دو سال نخست جنگ با اعلام بی‌طرفی از پیامدهای مستقیم آن در امان ماند؛ اما با گسترش روابط ایران و آلمان، این سیاست نقض شد و کشور عملاً به عرصه جنگ جهانی دوم کشیده شد. با وجود سانسور گسترده در دوره رضاشاه، مطبوعات نقشی مهم در بازتاب تحولات ایران و جهان داشتند. روزنامه تجدد ایران یکی از مطبوعات این دوره است که به بازتاب اوضاع اجتماعی و سیاسی آن دوران پرداخته و مواضع دولت را در قبال نیروهای متحدین و متفقین آشکار می‌سازد. این پژوهش با بهره‌گیری از روش توصیفی- تحلیلی و بررسی محتوای روزنامه تجدد ایران، در پی آن است که اقدامات نظامی و دیپلماتیک متفقین در ایران را مورد تبیین قرار دهد و ابعاد این جنگ را همزمان با تبعید رضاشاه روشن سازد. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد روزنامه تجدد ایران در شهریور ۱۳۲۰، ضمن بازنمایی اوضاع سیاسی کشور قبل و بعد از ورود متفقین به خاک ایران، گزارش‌های ارزشمندی درباره جلسات مجلس و تحلیل وضعیت ایران در سخنرانی‌های نمایندگان ارائه می‌کند. بررسی شماره‌های این روزنامه نشان دهنده ابعاد گوناگون جنگ و تأثیر آن بر سیاست ایران می باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Explanation of the narrative of Shahrivar 1320 and the change of monarchy in the Tajaddod-e Iran newspaper

نویسندگان English

Atena Arabestani 1
Alireza Akbari 2
Esmaeil Changizi 3
1 Master's student in History of the Islamic Revolution, Kharazmi University, TEHRAN, IRAN
2 Master of Arts in History of the Islamic Revolution, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, TEHRAN, IRAN
3 Assistant Professor, Department of History, Kharazmi University, TEHRAN, IRAN
چکیده English

World War II was one of the most influential wars in world history. In the first two years of the war, Iran was spared from its direct consequences by declaring neutrality; however, with the expansion of Iran-Germany relations, this policy was violated and the country was practically drawn into the Second World War. Despite extensive censorship during the Reza Shah era, the press played an important role in reflecting developments in Iran and the world. The Tajad Iran newspaper is one of the newspapers of this period that reflects the social and political conditions of that era and reveals the government's positions towards the Allied forces. This research, using the descriptive-analytical method and examining the content of the Tajad Iran newspaper, seeks to explain the military and diplomatic actions of the Allies in Iran and to clarify the dimensions of this war at the same time as Reza Shah's exile. The findings of the article show that the Tajad Iran newspaper in Shahrivar 1320, in addition to representing the political situation of the country before and after the entry of the Allies into Iranian territory, provides valuable reports on the sessions of the parliament and analysis of the situation in Iran in the speeches of representatives. A review of issues of this newspaper reveals the various dimensions of the war and its impact on Iranian politics.

کلیدواژه‌ها English

Reza Shah
Allies
World War II
Tajaddod Iran Newspaper
Change of Monarchy
- آپتون، جوزف ام، نگرشی بر تاریخ ایران نوین، ترجمه یعقوب آژند، تهران: نیلوفر، 1361.
- آلبر، پیر، مطبوعات، ترجمه فضل‌الله جلوه، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1368.
- احمدی، نعمت و یونس صادقی، «جنگ جهانی دوم و حضور متفقین (با تأکید بر نقش انگلیس)»، پژوهشنامه تاریخ، سال 8، شماره 32، صص 1-21، 1392.
- استوارت، ریچارد، در آخرین روزهای رضاشاه، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی و کاوه بیات، تهران: معین، 1370.
- اسلامیه، مصطفی، خاطرات تاج الملوک در گفت­و­­گو با ملیحه خسروداد، تورج انصاری، محمودعلی باتمانقلیچ، تهران: به آفرین، 1380.
- افشار، ایرج و هرمز همایون‌پور، سیاست‌نامه ذکاءالملک، تهران: کتاب روشن، 1389.
- امرایی، شمس‌الدین، «بررسی وضعیت اقتصادی ایران در خلال جنگ جهانی دوم»، نشریه تاریخنامه خوارزمی، سال سوم، شماره 4، صص 28-44، 1395.
- برهانی، مرجان، «بررسی مستند مداخلات انگلیس در امور داخلی ایران (1320-1324ش)»، فصلنامه گنجینه اسناد، سال 26، شماره 4، صص ۳۶-۶۶، 1395.
- بولارد، ریدر و کلارمونت اسکراین، شترها باید بروند، ترجمه حسین ابوترابیان، تهران: نو، 1363.
- پورشالچی، محمود، قزاق، تهران: فیروزه، 1384.
- ترکچی، فاطمه و علی ططری «اسناد و مدارک شهریور ۱۳۲۰»، مجله پیام بهارستان، سال ۲، شماره 5، صص 943-958، 1388.
- جامی، گذشته چراغ راه آینده است، تهران: ققنوس، چاپ سیزدهم، 1402.
- جلال‌پور، حسن و امیر محمدی، «پیامدهای اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰»، پژوهش در تاریخ، سال 3، شماره 4، صص 154-176، 1391.
- خامه‌ای، انور، سال‌های پرآشوب، تهران: نشر و پژوهش فرزان روز، 1378.
- خان ملک یزدی، محمد، ارزش مساعی ایران در جنگ، بی­جا: بی­نا، 1324.
- ذوقی، ایرج، ایران و قدرت‌های بزرگ در جنگ جهانی دوم، تهران: پاژنگ، ۱۳۶۸.
- رحمانیان، داریوش، ایران بین دو کودتا (تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران از انقراض قاجاریه تا کودتای 28 مرداد)، تهران: سمت، 1403.
- رفیع، حسین و مجید عباس‌زاده مرزبانی، «بررسی روابط ایران و آلمان از آغاز دوره پهلوی تا پایان جنگ جهانی دوم (۱۳۰۴-۱۳۲۴ ش)»، فصلنامه مطالعات تاریخی، سال 17، شماره 63، صص 129-152، 1397.
- رفیع‌پور، محمد، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ویراسته عبدالله شهبازی، تهران: اطلاعات، 1396.
- روزنامه تجدد ایران، سال دوازدهم، شماره 3204؛ 3205؛ 3206؛ 3207؛ 3208؛ 3209؛ 3213؛ 3214؛ 3215؛ 3216؛ 3218.
- صدرهاشمی، محمد، تاریخ جرائد و مجلات ایرانی، ج1-2، اصفهان: کمال، 1363.
- عباسی، محمدرضا و بهروز طیرانی، خاطرات نصرالله انتظام شهریور 1320 از دیدگاه دربار، تهران: دفتر انتشارات و پژوهش، 1371.
- علی صوفی، علیرضا و حبیب شرفی صفا، «مؤلفه‌های موثر بر سرشت و سرنوشت مطبوعات ایران در دوران جنگ جهانی دوم»، فصلنامه علوم خبری، سال 14، شماره 1، صص 21-39، 1404.
- فوران، جان، مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال­های پس از انقلاب اسلامی، ترجمه احمد تدین، تهران: خدمات فرهنگی رسا، 1402.
- کاتوزیان، محمدعلی همایون، اقتصاد سیاسی ایران از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، ترجمه‌ محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران: مرکز، 1399.
- کاظمی، محمد و منوچهر البرز، تاریخ پنجاه ساله نیروی زمینی شاهنشاهی ایران، به اهتمام سرهنگ ستاد علی وزیری، تهران: نیروی زمینی شاهنشاهی، 1335.
- گلشاهیان، عباسقلی، یادداشت‌های شهریور ۱۳۲۰، مقدمه رامین کامران، قم: مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان، 1393.
- گودرزی، حسین، بررسی تحلیلی نشر مطبوعات دینی در ایران، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1394.
- محمدی، سید محمدحسین و زهرا اسکندری‌فرد، «وضعیت امنیت عمومی در سال‌های اشغال نظامی ایران توسط متفقین (1320-1324)»، پژوهشنامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی، سال ششم، شماره 2، صص 107-124، 1396.
- مقصودی، مجتبی، تحولات سیاسی- اجتماعی ایران (57-1320)، تهران: روزنه، 1400.
- مکی، حسین، تاریخ ۲۰ ساله ایران، ج ۷، تهران: علمی، 1363.
- هوشنگ‌مهدوی، عبدالرضا، تاریخ روابط خارجی ایران، تهران: امیرکبیر، 1402.

  • تاریخ دریافت 27 فروردین 1405
  • تاریخ بازنگری 27 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 28 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1404