پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

راهبردهای اتحادبخشی پیامبر (ص) در جامعه اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه معارف، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
10.22034/nriihs.2026.2082194.1073
چکیده
قرآن کریم تشکیل امت به دور از اختلاف را برای تحقق حکومت جهانی عصر ظهور لازم دانسته و در آیات بسیاری اصل «اختلاف» در دین مذمت شده است؛ اما اختلاف در طبایع، آداب، عقاید و اعمال منشا فطری داشته است. از سوی دیگر پیامبر(ص) براساس قرآن، وحدت امت را به عنوان بالاترین مصلحت تلقی کرده‌است. بنابراین مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و گردآوری کتابخانه‌ای داده‌ها به معرفی راهبردهای اتحادبخشی پیامبر (ص) در جامعه اسلامی می‌پردازد. جامعه پژوهش قرآن کریم و نمونه آماری 43 آیه مربوط به وحدت است. یافته های پژوهش با استناد به 43 آیه قرآن در باب وحدت‌ شامل 11 آیه در مورد ضرورت ایجاد امت واحده در قرآن، 9 آیه در مورد آثار وحدت در جامعه، 10 آیه در مورد راهبردهای نظری پیامبر(ص) در باب وحدت‌ که شامل توجه به خانه کعبه، آرمان یکتاپرستی، معجزه بودن قرآن و 13 آیه در باب راهبردهای عملی پیامبر(ص) شامل قانون اساسی مدینه، نفی تبعیض قومی و نژادی، ایجاد تعلق اجتماعی، تعصب اعراب، اصلاح ذات‌البین، بهره‌برداری از دلاوری و بی‌باکی اعراب، بهره‌برداری از میهمان‌نوازی اعراب، توجه به محرومین و تحمل و مدارای پیامبر(ص) می‌باشد نشان می دهد که استفاده حداکثری پیامبر(ص) از راهبردهای عملی وحدت‌گرایی، گویای تأثیر بیشتر این دسته از راهبردها در تبلیغ و گسترش دین اسلام بوده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Prophet's strategies for unifying the Islamic community

نویسنده English

Pari Malekipour
Assistant Professor, Department of Education, Lorestan University, KHORAMABAD, IRAN
چکیده English

The Holy Quran considers the formation of a community free from differences necessary for the realization of the global government of the era of revelation, and in many verses the principle of "difference" in religion has been condemned; but differences in nature, customs, beliefs, and practices have an innate origin. On the other hand, the Prophet considered the unity of the community as the highest interest based on the Quran. Therefore, the present article introduces the strategies of the Prophet for unification in the Islamic society using a descriptive-analytical method and library data collection. The research community is the Holy Quran and the statistical sample is 43 verses related to unity. The findings of the research, citing 43 verses of the Quran on unity, including 11 verses on the necessity of creating a single nation in the Quran, 9 verses on the effects of unity in society, 10 verses on the theoretical strategies of the Prophet on unity, which include attention to the Kaaba, the ideal of monotheism, the miracle of the Quran, and 13 verses on the practical strategies of the Prophet, including the constitution of Medina, negation of ethnic and racial discrimination, creation of social belonging, Arab prejudice, reform of the nature of the introvert, exploitation of the bravery and fearlessness of the Arabs, exploitation of the hospitality of the Arabs, attention to the disadvantaged, and the tolerance and tolerance of the Prophet, show that the Prophet's maximum use of practical strategies of unity indicates the greater impact of this group of strategies in the propagation and spread of Islam.

کلیدواژه‌ها English

Unitarianism
Strategy
Prophet
Islamic Society
Prophetic Life
- قرآن کریم
- نهج البلاغه
- آقابخشی، علی و مینو افشاری راد، فرهنگ علوم سیاسی، تهران: مرکز اطلاعات و مراکز علمی ایران، 1376.
- آیتى، محمدابراهیم، تاریخ پیامبر اسلام، تهران: دانشگاه تهران، 1366.
- ابن ­هشام، عبدالملک، السیره النبویه، تحقیق مصطفی السقاء و ابراهیم الأبیاری و عبدالحفیظ شلبی، بیروت: دارالمعرفه، بی­تا.
- ابن ­هشام، عبدالملک، السیره النبویه، ترجمه: سید هاشم رسولی محلاتی، تهران: کتابچی، 1375.
- احمدی، ظهیر، «مفهوم شناسی امت در قرآن و اجتماع»، پژوهشنامه علوم و معارف قرآن کریم، سال اول، شماره 2، صص 47-68، 1388.
- انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران: سخن، 1381.
- بخاری، اسماعیل، صحیح­البخاری، بیروت: دارالعلم، 1407ق.
- بندر ریگی، محمد، المنجد، تهران: ایران، 1375.
- جمشیدی، محمدحسین، «چیستی و ماهیت وحدت و همبستگی در اندیشه امام خمینی(ره)»، پژوهشنامه متین، سال 7، شماره 27، صص 51-72، تابستان 1384.
- جمعی از اندیشمندان، «ویژگی­های سیره­ پیامبر اعظم(ص)»، مجموعه مقالات بیستمین کنفرانس بین­المللی وحدت اسلامی، تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، صص 1-720، 1386.
- جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت: دارالعلم، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.    
- حاج سید جوادی، احمد، دایره­المعارف تشیع، تهران: دایره المعارف تشیع، 1366.
- حرانی، ابومحمد، تحف العقول، ترجمه صادق حسن­زاده، قم: آل­علی، 1382.
- حسینی­ سروری، حسین، نگاهی به راهبردهای ارزشی پیامبر اکرم(ص) در مسیر وحدت اسلامی، تهران: مشکوه، چاپ دوم، 1377.
- خادم­جهرمی، حامده، «قرآن و اتحاد اسلامی»، نشریه فرهنگ کوثر، شماره 75، صص 8-22، پاییز 1387.
- خامنه‌ای، سید علی، «حدیث ولایت (مجموعه رهنمودهای مقام معظم رهبری)»، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، 1377.
- خومحمدی، سعید، «وحدت اسلامی یا وفاق تشیع و تسنن در سخنان امام علی(ع)»، فصلنامه پژوهش­های نهج­البلاغه، شماره 15 و 16، صص 41-67، بهار 1385.
- دیون پورت، جان، عذر تقصیر به پیشگاه محمد و قرآن، ترجمه غلامرضا سعیدی، تهران: مؤسسه فرهنگی جهان رایانه کوثر، 1385.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، دمشق: دارالقلم، 1412ق.
- زکریایی، محمدعلی، فلسفه و جامعه­شناسی سیاسی، تهران: الهام، 1373.
- سبحانی، جعفر، فرازهایی از تاریخ اسلام، قم: مشعر، 1373.
- سجستانی، سلیمان بن اشعث، سنن ابی داود، بیروت: دارالفکر، بی­تا.
- شریعتی، علی، امت و امامت به نقل از بولتن، تهران: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه­ها، 1375.
- شریعتی‌، محمدتقی‌، تفسیر نوین‌، تهران: دفتر نشر فرهنگ‌ اسلامی‌، 1352.
- شهیدی، سید جعفر، تاریخ تحلیلی اسلام، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1378.
- صدری، غلامحسین، نسرین افشار و نسترن حکمی، فرهنگ معاصر فارسی، تهران: مؤسسه نشر کلمه، 1369.
- طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن، مجمع­البیان، تهران: ناصرخسرو، 1384.
- عسقلانی، ابن­­حجر، الاصابه فی تمیز الصحابه، بیروت: دارالکتاب العلمیه، بی­تا.
- عمید، حسن، فرهنگ مصطفوی، تهران: بنگاه ترجمه­و­نشر، 1360.
- فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، تهران: دارالهجره، 1364.
- فرزند وحی، جمال و الهام جلیلیان و سمیه محققی «سیره پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) در تحکیم وحدت اسلامی»، فصلنامه تفسیر، علوم قرآن و حدیث، سال هشتم، شماره 29 و 30، صص 98-138، تابستان و پاییز 1395.
- فلاحیان، سید حسن، «سیره اهل بیت(ع) در ایجاد وحدت میان مسلمانان»، فصلنامه میقات حج، سال 24، شماره 95، صص 134-147، 1395.
- قاسمی آرانی، ابوذر و زینب خرم­آبادی، «بازخوانی مفهوم وحدت اسلامی در نهج البلاغه»، پژوهشگاه مطالعات تقریبی، 1394.
- قندوزی، سلیمان، ینابیع الموده، بیروت: دارالفکر، بی­تا.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1388.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت: مؤسسه الوفا، 1403ق.
- مطهری، مرتضی، خدمات متقابل اسلام و ایران، تهران: صدرا، 1366.
- مطهری، مرتضی، شش مقاله، تهران: صدرا، 1368.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهری، تهران: صدرا، 1381.
- میرمدرس، سید موسی، جامعه برین، تهران: بوستان کتاب، 1387.
- نیشابوری، مسلم بن حجاج قشیری، صحیح مسلم، بیروت: دارالفکر، بی­تا.
- هندی، متقی، کنزالعمال، بیروت: مؤسسه الرساله، 1405ق.
- یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ یعقوبی، بیروت: دارصادر، بی­تا.

  • تاریخ دریافت 06 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 06 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 06 اسفند 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1404