پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

علی‌ اکبر داور و نقش او در دولت‌سازی اقتدارگرایانه عصر رضاشاه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
10.22034/nriihs.2026.2081865.1072
چکیده
علی اکبر داور به‌ عنوان یکی از تکنوکرات‌های اصلی دولت رضاشاه، سهمی مهم در پیشبرد پروژه دولت‌سازی و تمرکز قدرت سیاسی ایفا کرد و اصلاحات گسترده‌ای را در حوزه قانون‌گذاری، سازمان قضایی و بوروکراسی اداری به اجرا گذاشت. این مقاله با رویکردی توصیفی- تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه‌ای و اسناد تاریخی به بررسی شخصیت فکری، ذهنیت سیاسی و جایگاه علی اکبر داور در فرآیند دولت‌سازی اقتدارگرایانه عصر رضاشاه می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش این است که اصلاحات نهادی داور چه نسبتی با توسعه سیاسی و مشارکت اجتماعی داشت. فرضیه مقاله بر این اساس استوار است که داور نماینده نوعی نوسازی اقتدارگرایانه و تکنوکراتیک بود که با تأکید بر کارآمدی نهادی و تمرکز قدرت، اصلاحات حقوقی را بدون توجه کافی به نهادینه‌سازی مشارکت سیاسی و تضمین آزادی‌های مدنی دنبال کرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که علی اکبر داور از یک طرف، معمار نهادهای مدرن حقوقی و قضایی و از طرف دیگر، قربانی همان ساختار اقتدارگرای دولتی بود که خود در شکل‌گیری و تحکیم آن نقشی اساسی ایفا کرده بود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Ali Akbar Davar and his role in authoritarian state-building during the Reza Shah era

نویسندگان English

Mirhadi Hosseini 1
Ali asghar Rajabi 2
1 Associate Professor, Department of History, Kharazmi University, TEHRAN, IRAN
2 Assistant Professor, Department of History, Kharazmi University, TEHRAN, IRAN
چکیده English

As one of the main technocrats of Reza Shah's government, Ali Akbar Davar played an important role in advancing the project of state-building and the concentration of political power, and implemented extensive reforms in the areas of legislation, judicial organization, and administrative bureaucracy. This article, using a descriptive-analytical approach and relying on library sources and historical documents, examines Ali Akbar Davar's intellectual personality, political mentality, and position in the authoritarian state-building process of Reza Shah's era. The main issue of the research is how Davar's institutional reforms were related to political development and social participation. The hypothesis of the article is based on the fact that Davar represented a type of authoritarian and technocratic modernization that, emphasizing institutional efficiency and the concentration of power, pursued legal reforms without sufficient attention to institutionalizing political participation and ensuring civil liberties. The research findings show that Ali Akbar Davar was, on the one hand, the architect of modern legal and judicial institutions, and on the other hand, a victim of the same authoritarian state structure that he himself played a fundamental role in forming and consolidating.

کلیدواژه‌ها English

Ali Akbar Davar
State-building
Modern Justice
First Pahlavi
Authoritarianism
Legal Modernization
- آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1384.
- آجودانی، ماشاء الله، مشروطه ایرانی، تهران: اختران، 1382.
- اسناد وزارت عدلیه (دوره رضاشاه)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
- آقاعلی­خانی، رضا و رامین یلفانی «بررسی عملکرد علی اکبر داور در وزارت عدلیه»، نشریه مسکویه، شماره 51، صص 84-94، زمستان 1398.
- آیتی، عطا، «دیکتاتوری و اقتصاد؛ گزارشی از اوضاع اقتصادی ایران عصر رضاشاه»، نشریه تاریخ معاصر ایران، شماره 37، صص 223- 202، 1385.
- تابش، یعقوب، «واکاوی مناسبات علی­اکبر داور با پهلوی­اول»، فصلنامه تاریخ اسلام و ایران، دانشگاه الزهرا، شماره 42 (پیاپی 132)، صص 53-77، تابستان 1398.
- ده پهلوانی، طلعت و حسن زندیه، «نقش علمای شیعه در نوسازی نظام قضایی عصر پهلوی اول»، دوفصلنامه تاریخ و فرهنگ، شماره 86، صص 121-144، بهار و تابستان 1390.
- رجبی فرد، حسن، «تقدم اصلاحات اقتصادی بر اصلاحات سیاسی؛ بازخوانی آراء و اندیشه های داور»، فصلنامه تاریخ اسلام و ایران، دانشگاه الزهرا، شماره 49 (پیاپی 139)، صص 23-47، بهار 1400.
- زرنگ، محمد، تحول نظام قضایی ایران از مشروطه تا سقوط رضاشاه 1285-1330ش، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1381.
- زندیه، حسن، تحول نظام قضایی ایران در دوره پهلوی اول (عصر وزارت عدلیه علی اکبر داور 1305-1312)، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1392.
- شیاسی، مسلم و قباد منصوربخت، «بازتاب­های انحلال عدلیه در مطبوعات دورﮤ رضاشاه»، فصلنامه پژوهش­های تاریخی، سال پنجاه­و­ششم، دوره جدید، سال دوازدهم، شماره اول (پیاپی 45)، صص 77-94، بهار 1399.
- صدر، محسن، خاطرات صدرالاشراف، تهران: وحید، 1364.
- طاهری، زهرا و حسین آبادیان، «تحلیل انتقادی از دیدگاه های داور درباره فرهنگ عمومی و دولت ملی»، فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی انجمن ایرانی تاریخ، دوره 13، شماره 50، صص 27-50، زمستان 1400.
- عاقلی، باقر، داور و عدلیه، تهران: علم، 1369.
- فلور، ویلم، نظام قضایی عصر قاجار و پهلوی، با همکاری امین بنانی، ترجمه حسن زندیه، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1388.
- فوران، جان، مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال­های پس از انقلاب اسلامی، ترجمه احمد تدین، تهران: خدمات فرهنگی رسا، 1386.
- کرونین، استفان، ارتش و تشکیل حکومت پهلوی در ایران، ترجمه غلامرضا علی بابایی، تهران: امیرکبیر، 1377.
- هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران: زوار، 1344.
- همایون کاتوزیان، محمدعلی، تضاد دولت و ملت، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نی، 1391.
- همایون کاتوزیان، محمدعلی، دولت و جامعه در ایران، تهران: مرکز، 1389.
- وبر، ماکس، اقتصاد و جامعه، ترجمه عباس منوچهری و دیگران، تهران: مولی، 1374.

  • تاریخ دریافت 03 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 18 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 11 بهمن 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1404