پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

واکاوی تطبیقی کنش سیاسی سلیمان بن صرد خزاعی و مختار ثقفی در حوادث مرتبط با عاشورا

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ اسلام، موسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا علیه السلام، قم، ایران
2 دانشیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران
10.22034/nriihs.2025.2066585.1057
چکیده
این پژوهش به واکاوی انتقادی رفتار سلیمان بن صرد در حوادث مرتبط با عاشورا می‌پردازد و در پی پاسخ به دو پرسش اصلی است: چرا سلیمان با وجود جایگاه رهبری برجسته در میان شیعیان کوفه، هیچ اقدام موثری در حمایت از مسلم و امام حسین انجام نداد؟ و اینکه اقدامات او پس از عاشورا در عمل تا چه اندازه با اهداف ادعایی قیام، یعنی خونخواهی امام حسین و قصاص قاتلان مطابقت داشت؟ با توجه به شواهدی از روحیۀ شکّاک سلیمان و درنگ بیش از حدّ او در امور، تعامل ناصحیح با نمایندگان اهل‌بیت، تمایلش به نبرد با لشکر شام و پرهیز از جنگ در کوفه و نیاز او و پیروانش به برپایی نبردی حماسی پس از عاشورا برای بازیابی وجهۀ از دست رفته، در صدد پاسخ به این پرسش‌ها برآمدیم. از آنجا که قیام سلیمان و مختار در یک برهه و در یک بستر با هدفی مشابه واقع شده، تحلیلی مقایسه‌ای میان مواضع و اقدامات او با تدابیر و بهره‌گیری هوشمندانه‌ مختار از ظرفیت‌های اجتماعی و نیز نتایج کاملاً متمایز اقدامات آن ها انجام شد که به فهم ما از حوادث کمک شایانی می‌کند. نتایج تحقیق نشان می دهد با آنکه سلیمان با احساس گناه به جرم خویش اعتراف می‌کند، اما برای جبران راهی را در پیش می‌گیرد که نشان می‌دهد برخلاف ادعا، هدف و نتیجه‌اش در اصل نه قصاص قاتلان، بلکه صرفاً برپایی نبردی حماسی و بازیابی وجهۀ مخدوش شده اش بوده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A comparative analysis of the political actions of Sulayman ibn Sard al-Khuza'i and Mukhtar al-Shaqafi in the events related to Ashura

نویسندگان English

Shahabodin Hajiali 1
Mostafa Sadeghi kashani 2
1 Master's student in Islamic History, Imam Reza, Seminary Institute of Higher Education, QOM, IRAN
2 Associate Professor, Institute of Islamic Sciences and Culture, QOM, IRAN
چکیده English

This study critically analyzes Sulayman ibn Sard's behavior in the events related to Ashura and seeks to answer two main questions: Why did Sulayman, despite his prominent leadership position among the Shiites of Kufa, not take any effective action in support of Muslim and Imam Hussein? And to what extent did his actions after Ashura actually correspond to the alleged goals of the uprising, namely the revenge of Imam Hussein and the retribution of the murderers? We sought to answer these questions by considering evidence of Sulayman's skeptical spirit and excessive hesitation in matters, his improper interaction with the representatives of the Ahl al-Bayt, his desire to fight the army of Syria and avoid fighting in Kufa, and the need for him and his followers to stage an epic battle after Ashura to regain lost face. Since the uprising of Suleiman and Mukhtar took place at the same time and in the same context with a similar goal, a comparative analysis was conducted between his positions and actions with Mukhtar's strategies and intelligent use of social capacities, as well as the completely different results of their actions, which greatly helps our understanding of the events. The results of the research show that although Suleiman confesses his crime with a sense of guilt, he takes a path to make amends that shows that, contrary to the claim, his goal and result were not originally revenge for the murderers, but simply to stage an epic battle and restore his tarnished image.

کلیدواژه‌ها English

Hussein ibn Ali
Ashura Movement
Sulayman ibn Sard al-Khuza'i
Repentance
Mukhtar Thaqafi
- قرآن کریم
- ابن ابی الحدید، عزالدین عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، قم: مکتبة آیة الله مرعشی، 1404ق.
- ابن­اثیر، عزالدین، اسد الغابه فی معرفة الصحابة، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415ق.
- ابن­اثیر، عزالدین، الکامل فی التاریخ، ترجمه سید حسین روحانی، تهران: اساطیر، 1382.
- ابن­سعد، محمد، الطبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1410ق.
- ابن­سعد، محمد، طبقات، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران: فرهنگ و اندیشه، 1374.
- ابن­طاووس، علی بن موسی، لهوف، تحقیق شیخ فارس تبریزیان، ترجمه سید ابوالحسن میرابوطالبی، قم: دلیل ما، 1380.
- ابن­کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، بیروت: دارالفکر، 1407ق.
- ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، ترجمه جواد فاضل، تهران: چاپخانه علی اکبر علمی، 1339.
- احمد‌وند، عباس و بهرام بهرامی و سعادت غضنفری (1389)، «گونه شناسی قیام های خون خواه امام حسین؛ توابین و مختار»، نشریه تاریخ در آیینه پژوهش، شماره 3، 1389.
- اشرفی، جمال، «مختار و توابین، تأملی در دو جنبش و تعاملات آنها»، فصلنامه شیعه شناسی، سال دوم، شماره 6، 1383.
- بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض الزرکلی، بیروت: دارالفکر، 1417ق.
- بیضون، ابراهیم، قیام توابین، ترجمه کریم زمانی، تهران: حکمت، 1357.
- دینوری، ابن قتیبه، الامامة و السیاسة، تحقیق شیری، بیروت: دارالاضواء، 1410ق.
- دینوری، احمد بن داوود، اخبار الطوال، قم: منشورات الشریف الرضی، 1373.
- دینوری، احمد بن داوود، اخبار الطوال، ترجمه صادق نشات، نسخه دیجیتال مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان، بی تا.
- ذهبی، شمس الدین، سیر اعلام النبلاء، قاهره: دارالحدیث، 1427ق.
- رزمجو، علی اکبر و علی پاپی صادقی، «بازنمایی قیام توابین در مجموعه نمایشی مختارنامه»، فصلنامه رادیو تلویزیون، شماره 22، صص 157-195، 1393.
- رضوی اردکانی، سید ابوفاضل، قیام مختار، تهران: شرکت چاپ و نشر بین الملل، چاپ دوازدهم، 1393.
- ساجدی فر، عیسی، امام سجاد و نهضت توابین، نسخه دیجیتال مرکز تحقیقات رایانه­ای قائمیه اصفهان، 1382.
- سعادت، اسفندیار، «تصمیم گیری در بحران»، فصلنامه مطالعات مدیریت، شماره 2، 1370.
- سماک امانی، محمدرضا، «قیام توابین»، نشریه فرهنگ کوثر، شماره 36، 1378.
- سماک امانی، محمدرضا، «قیام توابین»، نشریه فرهنگ کوثر، شماره 38، 1379.
- سلیم بن قیس، اسرار آل محمد، ترجمه اسماعیل انصاری زنجانی، قم: دلیل ما، 1400.
- صفائی حائری، عباس، تاریخ سیدالشهدا، قم: مسجد مقدس جمکران، 1379.
- طبری، محمد بن جریر، تاریخ الرسل و الملوک، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر، 1383.
- عرب ابوزیدآبادی، عبدالرضا، «بررسی علت عدم حضور سلیمان بن صرد در کربلا»، نشریه تاریخ در آیینه پژوهش، شماره 20، 1387.
- عموری، حمیده و  فاطمه جان احمدی، «بررسی نهضت توابین از دیدگاه ابراهیم بیضون»، فصلنامه تاریخ نو، شماره 15، صص 3-26، 1395.
- گروهی از تاریخ پژوهان، تاریخ قیام و مقتل جامع سید الشهدا، قم: موسسه امام خمینی، چاپ بیستم، 1402.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت: موسسة الوفاء، 1403ق.
- مرادی خلج، محمد مهدی، «توابین، هویت قومی یا هویت ارزشی»، نشریه سیره پژوهی اهل بیت، شماره 3، صص 56-66، 1395.
- مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، بیروت: المکتبة العصریة، 1425ق.
- مفید، ابوعبدالله محمد بن محمد بن نعمان، الارشاد فی معرفته حجج الله علی العباد، ترجمه امیر خان بلوکی، قم: تهذیب، 1388.
- منقری، نصر بن مزاحم، وقعة صفین، تصحیح هارون عبدالسلام محمد، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، 1404ق.
- یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران: علمی و فرهنگی، 1382.

  • تاریخ دریافت 30 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 13 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 15 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404