پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

انتخابات مجلس شورای ملی و خاستگاه سیاسی و اجتماعی نمایندگان سنندج از مشروطه تا پایان مجلس پنجم (1284-1304 ش)

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2 استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
3 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
10.22034/nriihs.2025.2066548.1056
چکیده
همزمان با مبارزات مشروطه‌ خواهی در ایران، شهر سنندج صحنۀ مجادله دو گروه شد. گروهی از طرفداران سلطنت قاجار و گروهی نیز خواستار استقرار مشروطه. با امضای فرمان مشروطیت توسط مظفرالدین شاه در‌ مرداد ۱۲۸۵ ش دروازه‌های مجلس شورای ملی به روی نمایندگان مردمی از ولایات مختلف باز شد. پس از گشایش مجلس اول، در سنندج مرکز ولایت‌ کردستان تکاپو‌هایی برای انتخاب نمایندگان مجلس شکل گرفت. اعضای انجمن های رسمیِ حامی مشروطه همچون صداقت، صلاحیت، کارگران و اخوت توانستند خود را به مرور با تغییرات جامعه وفق داده و نمایندگانی از طبقات مالکان بزرگ و تجار شهیر برگزینند.
در پژوهش حاضر که مبتنی بر روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر اسناد و منابع کتابخانه‌ای است، تلاش شده تا انتخابات مجلس شورای ملی در سنندج (1304-1285ش) از دورۀ اول مجلس تا پایان دورۀ پنجم، مورد واکاوی و مطالعه قرار گیرد. هدف از‌ این پژوهش آن است‌ که خاستگاه اجتماعی و سیاسی نمایندگان ادوار مختلف سنندج در مجلس شورای ملی، نحوۀ برگزاری انتخابات و عملکرد دورۀ نمایندگی آنان بررسی شود. یافته‌های تحقیق بیانگر آن است که اکثر نمایندگان مجلس شورای ملی در سنندج از طبقه مالکان زمیندار با نفوذ بودند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The National Assembly elections and the political and social origins of the Sanandaj representatives from the Constitutional period to the end of the Fifth Assembly (1284-1304 AH)

نویسندگان English

Avin Rasouli 1
Mahdi Ezati 2
Sajad Dadfar 3
1 Master's degree in History of Islamic Iran, Razi University, KERMANSHAH, IRAN
2 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, KERMANSHAH, IRAN
3 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, KERMANSHAH, IRAN
چکیده English

Simultaneously with the constitutional struggles in Iran, the city of Sanandaj became the scene of a debate between two groups. A group of supporters of the Qajar monarchy and a group calling for the establishment of a constitutional monarchy. With the signing of the constitutional decree by Mozaffar al-Din Shah in August 1285, the doors of the National Consultative Assembly were opened to representatives from various provinces. After the opening of the first assembly, efforts were made in Sanandaj, the capital of Kurdistan Province, to elect representatives to the assembly. Members of official associations supporting the constitution, such as Sedaqat, Qajar, Workers, and Ahkut, were able to gradually adapt to the changes in society and elect representatives from the classes of large landowners and famous merchants.
In the present study, which is based on a descriptive-analytical method and relies on library documents and resources, an attempt has been made to analyze and study the elections to the National Consultative Assembly in Sanandaj (1285-1304) from the first session of the assembly to the end of the fifth session. The purpose of this study is to examine the social and political background of the representatives of different periods of Sanandaj in the National Assembly, the manner in which elections were held, and the performance of their term of representation. The findings of the study indicate that most of the representatives of the National Assembly in Sanandaj were from the influential landowner class.

کلیدواژه‌ها English

Elections
National Assembly
Representatives
Sanandaj
Social and political base
- آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب، ترجمۀ احمد گل­محمدی و محمد ابراهیم فتاحی، تهران: نی، 1398.
- آدمیت، فریدون، ایدئولوژی نهضت مشروطیت، سوئد: کانون کتاب ایران، 1985م.
- آذری شهرضایی، رضا، گزیدۀ اسنادی از وقایع مشروطیت در کردستان و کرمانشاهان، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1385.
- اتحادیه، منصوره، مجلس و انتخابات از مشروطه تا پایان قاجاریه، تهران: تاریخ ایران، 1375.
- اسنادی از انتخابات و مجلس در دورۀ رضاشاه، به کوشش غلامرضا سلامی، تهران: سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی، 1384.
- اکبرزاده، فریدون و شیوا جلال‌پور و احسان مدملیل، «نقش روشنفکران حزب تجدد در شکل‌گیری دولت مدرن درایران (با توجه به حکومت پهلوی اول)»، همایش ملی علوم رفتاری و اسلامی، صص 329-334، 1396.
- بهار، ملک‌الشعراء، تاریخ احزاب سیاسی ایران، ج1، تهران: امیرکبیر، 1363.
- تقی‌زاده، حسن، تاریخ مجالس شورای ملی ایران، به کوشش عزیزالله علیزاده. تهران: فردوس، 1379.
- تنهاتن ناصری، ایرج و مریم مرتضایی، «نگاهی به مصوبات سیاسی مجلس شورای ملی در طی سلطنت پهلوی اول»، فصلنامۀ مسکویه، ش 9، صص 19-52، 1387.
- دولت آبادی، یحیی، حیات یحیی، تهران: عطار، 1361.
- دریایی، نیلگون، «سیری در انتخابات مجلس پنجم شورای ملی»، فصلنامۀ مطالعات تاریخی، ش 34، صص 94-143، 1390.
- راوندی، مرتضی، تفسیر قانون اساسی ایران، تهران: مبشری، 1357.
- رحیمی، مصطفی، قانون اساسی ایران و اصول دموکراسی، تهران: امیرکبیر، 1357.
- رعنایی، شهین، «بررسی تأثیرات جنگ جهانی اول بر ساختارهای اجتماعی مناطق غربی ایران»، فصلنامۀ پژوهش­های تاریخی، سال نهم، ش 3، (پیاپی 35)، صص 19-32، 1396.
- روزنامۀ حبل‌المتین، ش 4، 3 رجب 1324ق.
- روزنامۀ مجلس، شمارۀ 1، 4 و 6، سال­های 1324 و 1327ق.
- روزنامۀ ندای وطن، ش 2، 18 ذی‌القعدۀ 1324ق.
- روزنامۀ نوبهار، ش 25، 9 جمادی‌الاول 1332ق.
- زارعی، غفار، «واکاوی فرجام احزاب سیاسی در مجلس پنجم شورای ملی»، فصلنامۀ راهبرد سیاسی، سال سوم. ش 11، صص 227-244، 1398.
- زارعی مهرورز، عباس، «احزاب و انتخابات در کردستان از مشروطه تا پایان جنگ جهانی اول»، نشریۀ پیام بهارستان، ش 10، صص 359-375، 1389.
- سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران (ساکما)، 066499-310: برگ 1؛ 73394-310: برگ 3، 4، 5، 6، 7.
- سلطان زاده، مرضیه، «انتخابات مجلس شورای ملی در ارومیه (رضائیه) در مقطع زمانی مجلس اول تا سیزدهم تقنینیه (1285 خورشیدی تا 1320 خورشیدی)»، استاد راهنما: دکتر داریوش رحمانیان، پایان­نامۀ کارشناسی­ارشد، تهران: دانشگاه پیام‌نور، 1391.
- شاهدی، مظفر، «فهرست اسامی نمایندگان مجلس مؤسسان اول (آذر 1304)»، سایت پژوهشکده تاریخ معاصر ایران، (https://www.iichs.ir).
- شجاعی دیوکلائی، حسن و محمدامین خدابنده، «چالش­های برگزاری انتخابات مجلس اول شورای ملی»، نشریه پژوهش­های تاریخی ایران و اسلام، دورۀ پانزدهم. ش 29، صص 354-379، 1400.
- شجیعی، زهرا، نخبگان سیاسی ایران از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی، تهران: سخن، 1372.
- شمس، اسماعیل، گزیده‌ای از اسناد کردستان (مجلس اول تا پنجم شورای ملی)، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1392.
- صدر روحانی، حسین، «اقدامات مجلس شورای ملی اول»، نشریۀ پیام بهارستان، ش 76، صص 2-11، 1386.
- عاقلی، باقر، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، تهران: علم، 1380.
- عبدی، حسین، «نقش و عملکرد سیاسی نمایندگان دوره­های چهارم و پنجم مجلس شورای ملی در تحکیم حکومت پهلوی (با تکیه بر مذاکرات مجلس)»، استاد راهنما: دکتر طلعت ده‌پهلوان، پایان­نامۀ کارشناسی­ارشد، کرمانشاه: دانشگاه رازی، 1400.
- کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی (کمام)، 00065-12171-42؛00047-17460-23؛00017-13470-47؛ 00326-40، نمرۀ 041220؛ 06759-43.
- کرمانی، ناظم‌الاسلام، تاریخ بیداری ایرانیان، تهران: امیرکبیر، 1387.
- کلهر، محمد، «مشروطه و بحران سیاسی کردستان»، نشریۀ زمانه، سال پنجم. ش 47، صص 26-32، 1385.
- «متمم قانون اساسی مشروطه»، سایت مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، (https://rc.majlis.ir).
- محمدی، صلاح‌الدین، «بررسی نقش حزب تجدد در استقرار و ثبات حکومت پهلوی اول»، استاد راهنما: دکتر جلیل نائبیان، پایان­نامۀ کارشناسی­ارشد، تبریز: دانشگاه تبریز، 1391.
- مخبرالسلطنه هدایت، مهدی­قلی، خاطرات و خطرات، تهران: زوار، 1344.
- مذاکرات دورۀ دوم مجلس شورای ملی، روزنامۀ رسمی کشور شاهنشاهی ایران: جلسات 120، 130، 131، 209، 263، 308.
- مذاکرات دورۀ سوم مجلس شورای ملی، روزنامۀ رسمیکشور شاهنشاهی ایران: جلسات 1، 41.
- مذاکرات دورۀ چهارم مجلس شورای ملی، روزنامۀ رسمیکشور شاهنشاهی ایران: جلسات 4، 43.
- مرادی، سهیلا، «انتخابات در کرمانشاه از مشروطه تا کودتای 28 مرداد 1332»، استاد راهنما: دکتر داریوش رحمانیان، پایان­نامۀ کارشناسی­ارشد، تهران: دانشگاه پیام‌نور، 1391.
- مردوخ کردستانی، محمد، تاریخ مردوخ، تهران: کارنگ، 1379.
- مروارید، یونس، از مشروطه تا جمهوری: نگاهی به ادوار مجالس قانون‌گذاری در دوران مشروطیت، تهران: اوحدی، 1377.
- مظهر احمد، کمال، کردستان در سال­های جنگ جهانی اول، ترجمۀ رضاخیری مطلق، تهران: رسا، 1398.
- معین، محمد، «رجال صدر مشروطیت»، نشریۀ یغما، ش 49، صص 168-173، 1331.
- میرزا صالح، غلامحسین، رضاشاه: خاطرات سلیمان بهبودی، شمس پهلوی و علی ایزدی، تهران: طرح نو، 1372.
- نجفی، موسی و موسی فقیه‌حقانی، تاریخ تحولات سیاسی ایران، تهران: پژوهشکده تاریخ معاصر ایران، 1403.
- نظری، منوچهر، رجال پارلمانی ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی، تهران: فرهنگ معاصر، 1390. 
- نیازمند، رضا، رضاشاه از تولد تا سلطنت، تهران: حکایت قلم نوین، 1387.
- ورفی‌نژاد، ایرج و سجاد دادفر و روح‌الله بهرامی، «فراز و فرود حزب سوسیالیست و عملکرد آن در مجالس چهارم و پنجم»، فصلنامۀ پژوهش­های تاریخی، سال نهم. ش 2 (پیاپی 35)، صص 131-149، 1396.
- هاشمیان، هادی، «دورۀ چهارم مجلس شورای ملی»، نشریه پیام بهارستان، سال اول. ش 3. صص 993-1003، 1388.

  • تاریخ دریافت 30 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 28 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 28 مرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404