پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

بررسی تحول و الگوی مجازات و زندان زنان (از خلافت عباسی تا پایان دوره صفویه)

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه پیام نور، اصفهان، ایران
2 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/nriihs.2025.2070572.1062
چکیده
بررسی مجازات و زندان زنان در تاریخ ایران فرآیندی است که چگونگی شکل‌گیری سیستم قضایی و قانون‌گذاری اسلامی، تدوین قوانین جزایی مرتبط با زنان مجرم و زندان زنان را در بستر تاریخ ایران اسلامی مورد کاوش قرار می‌دهد. این پژوهش با روش توصیفی – تحلیلی انواع مجازات زنان و گزاره‌های مرتبط با آن را از خلافت عباسی تا دوره صفوی شرح می‌دهد و درصدد پاسخ‌گویی به این پرسش بنیادی است که آیا زندان زنان در ایران به‌ عنوان یک نهاد رسمی موضوعیت داشته است؟ در قرون نخستین اسلامی و در نقاط مختلف خلافت عباسی، زندان به‌ عنوان یک نهاد رسمی در کنار سایر نهادهای شهری، کاربری داشت و علاوه بر آن از قلعه‌ها و کهن دژها به‌ مثابه زندان استفاده می‌شد. اگرچه منابع، گزارش‌هایی مبنی بر زندانی شدن زنان بلندپایه ارائه داده‌اند، اما در ذکر انواع جرایم و مجازات مرتبط با جرم، صحبتی نکردند. در دیگر ادوار تاریخی کاربرد زندان به‌ عنوان مکانی برای نگه داشتن مجرم به قصد تأدیب، محلی از اعراب نداشت و مجرمین پس از مدت کوتاهی به کیفر مرگ می‌رسیدند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که زنان در قرون نخستین اسلامی و در زمان حکومت طاهریان در بغداد از زندان برخوردار بودند ولی منابع و شواهد گزاره‌ای دال بر کاربرد زندان زنان در دیگر ادوار تاریخی ارائه نمی‌دهند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Studying the evolution and pattern of punishment and imprisonment of women (from the Abbasid Caliphate to the end of the Safavid period)

نویسندگان English

Zahra Hajiesmaeili 1
Sasan Tahmasbi 2
1 Master's degree in History of Islamic Iran, Payam Noor University, ISFAHAN, IRAN
2 Assistant Professor, Department of History, Payam Noor University, TEHRAN, IRAN
چکیده English

The study of women's punishment and imprisonment in Iranian history is a process that explores how the Islamic judicial system and legislation were formed, the formulation of criminal laws related to women criminals, and women's imprisonment in the context of the history of Islamic Iran. This research uses a descriptive-analytical method to explain the types of punishment for women and the statements related to it from the Abbasid Caliphate to the Safavid period and seeks to answer the fundamental question of whether women's prisons were relevant as an official institution in Iran? In the early Islamic centuries and in various parts of the Abbasid Caliphate, prisons were used as official institutions alongside other urban institutions, and in addition, castles and ancient fortresses were used as prisons. Although sources have provided reports of high-ranking women being imprisoned, they did not mention the types of crimes and punishments related to crimes. In other historical periods, the use of prisons as a place to keep criminals for the purpose of discipline was not common among Arabs, and criminals were sentenced to death after a short period of time. The research findings show that women were imprisoned in Baghdad during the early Islamic centuries and during the Tahirid rule, but the sources and evidence do not provide any evidence indicating the use of women's prisons in other historical periods.

کلیدواژه‌ها English

Women
Crime
Prison
Punishment
Iran
Abbasid Caliphate
Safavid period
 - آیتی، عبدالمحمد، تحریر تاریخ وصاف، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)، 1372.
- ابن­اثیر، الکامل، ترجمه محمدرضا آژیر، تهران: اساطیر،1370.
- ابن اسفندیار، بهاءالدین محمد، تاریخ طبرستان، تصحیح عباس اقبال آشتیانی، تهران: اساطیر، 1389.
- ابن­‌بطوطه، سفرنامه ابن­­بطوطه، ترجمه علی موحد، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1359.
- ابن­حوقل، سفرنامه ابن‌حوقل، ایران در صورة‌الارض، ترجمه و تصحیح جعفر شعار، تهران: امیرکبیر، 1366.
- اشپولر، برتولد، تاریخ مغول در ایران، ترجمه محمد میر آفتاب، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1351.
- افضل‌الدین کرمانی، ابو حامد، سلجوقیان و غز در کرمان، تحریر میرزا محمدابراهیم خبیصی، تصحیح محمد ابراهیم باستانی پاریزی، بی‌جا: کورش، 1373.
- اقبال آشتیانی، عباس، تاریخ مفصل ایران، دوره تاریخ ایران از آغاز تا انقراض قاجاریه، تصحیح محمد دبیر سیاقی، تهران: خیام، بی‌تا.
- اقبال آشتیانی، عباس، تاریخ مغول، قم: نیلوفرانه، 1389.
- اولئاریوس، سفرنامه اولئاریوس، ترجمه حسن کردبچه، تهران: کتاب برای همه، 1369.
- باثورث، کلیفورد ادموند، تاریخ غزنویان، ترجمه حسن انوشه، تهران: امیرکبیر، 2536.
- تاریخ سیستان، تصحیح محمدتقی بهار، تهران: زوار، 1383.
- باستانی راد، حسن، شهر در ایران زمین، تهران: علم، 1393.
- بنداری اصفهانی، تاریخ سلسلۀ سلجوقی، زبدة‌النصره و نخبة‌العصره، ترجمه محمدحسین جلیلی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
- بیانی، شیرین، زن در ایران عصر مغول، تهران: دانشگاه تهران، 1352.
- بیهقی، ابوالفضل محمدحسین بیهقی دبیر، تاریخ بیهقی، تصحیح علی‌اکبر فیاض، مشهد: دانشگاه فردوسی، 1375.
- پلامتری، لیونل، «سفرنامه لیونل پلامتری»، سفرنامه‌های انگلیسی‌ها در ایران (دوره شاه طهماسب و شاه محمد خدابنده) ترجمه ساسان طهماسبی، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر، 1403.
- تاورنیه، ژان باتیست، سفرنامه تاورنیه، ترجمه حمید ارباب شیرانی، تهران: نیلوفر، 1382.
- ترکمان منشی، اسکندربیگ، تاریخ عالم‌آرای عباسی، تصحیح ایرج افشار، تهران: امیرکبیر، 1378.
- جوینی، علاءالدین عطاملک جوینی، تاریخ جهان‌گشای جوینی، تصحیح علامه قزوینی، تهران: دستان، 1384.
- حافظ ابرو، شهاب‌الدین عبدالله، جغرافیای حافظ ابرو (بخش خراسان)، تصحیح سید علی آل داود، تهران: دکتر محمود افشار و سخن، 1399.
- حافظ ابرو، زبدة‌التواریخ، تصحیح سید کمال حاج سید جوادی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380.
- حسینی قمی، قاضی احمد، خلاصة‌التواریخ، تصحیح احسان اشراقی، تهران: دانشگاه تهران، 1383.
- حسینی، صدرالدین ابوالحسن، اخبار الامرا و الملوک السلجوقیه، تحقیق محمد نورالدین، ترجمه رمضان علی روح الهی، تهران: ایل شاهسون بغدادی، 1380.
- خزایی، یعقوب، فرآیند ساخت‌یابی نهاد زندان از مشروطه تا پایان پهلوی اول، تهران: آگه، 1395.
- خواجه نظام‌الملک طوسی، سیاست‌نامه، تصحیح جعفر شعار، تهران: چاپخانه سپهر، 1364.
- خواجگی، محمد معصوم، خلاصة‌السیر، تصحیح ایرج افشار، تهران: علمی، 1368.
- دلاواله، پیترو، سفرنامه پیترو دلاواله، ترجمه شعاع‌الدین شفا، تهران: بنگاه نشر و ترجمه کتاب، 1384.
- روزبهان خنجی اصفهانی، فضل‌الله، تاریخ عالم‌آرای امینی، تصحیح محمد اکبر عشیق، تهران: میراث مکتوب، 1382.
- ساکت، محمدحسین، دادرسی در نهاد اسلامی، پژوهشی در روند و روش دادرسی در سازمان‌های وابسته از آغاز تا سده سیزدهم هجری، مشهد: آستان قدس رضوی، 1365.
- ساکت، محمدحسین، دادرسی در حقوق اسلامی، سرشت و سرگذشت نهاد دادرسی و سازمان‌های وابسته از آغاز تا سدۀ سیزدهم هجری، تهران: میزان، 1382.
- سانسون، سفرنامه سانسون، وضع کشورهای شاهنشاهی ایران در زمان شاه سلیمان صفوی، ترجمه تقی تفضلی، تهران: 1346.
- سپهری، محمد، زندان از دیدگاه اسلام، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، 1373.
ـ ستاری، جلال، سیمای زن در فرهنگ ایران، بی‌جا: مرکز.
- سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق، مطلع سعدین و مجمع بحرین، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: کتابخانه طهوری، 1353
- شاردن، سفرنامه شاردن، ترجمه اقبال یغمایی، چاپ دوم، تهران: توس، 1393.
- صالح، علی پاشا، سرگذشت قانون، مباحثی از تاریخ حقوق، تهران: دانشگاه تهران، 1348.
- صدقی، ناصر، سلجوقیان در تاریخ ایران، تبریز: دانشگاه تبریز، 1399.
- طبری، محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ترجمه ابوالحسن پاینده، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1353.
- غزالی طوسی، ابوحامد محمد، کیمیای سعادت، تهران: کتابخانه و چاپ مرکزی، 1319.
- فلور، ویلم، نظام قضایی عصر صفوی، ترجمه حسن زندیه، قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1381.
- قبادیانی، ناصر خسرو، سفرنامه حکیم ناصرخسرو قبادیانی مروزی، تصحیح محمد دبیرسیاقی، بی‌جا: کتابفروشی زوار، 1363.
- کارری، جملی، سفرنامه کارری، ترجمه عباس نخجوانی و عبدالعلی کارنگ، آذربایجان شرقی: اداره کل فرهنگ و هنر، 1348.
- کاشانی، نورالدین محمد شریف متخلص به نجیب، تاریخ کشیکخانه همایون، تصحیح اصغر دادبه، مهدی صدری، مقدمه از مهدی صدری، تهران: میراث مکتوب، 1394.
- گردیزی، ابوسعید عبدالحی، زین الاخبار، تصحیح رحیم رضازاده ملک، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1384.
- ماوردی، قاضی ابی یعلی، احکام‌السلطانیه، تصحیح محمود حسن، بیروت: دارالفکر، 2010.
- مجمل‌التواریخ و القصص، تصحیح ملک‌الشعرای بهار، به اهتمام محمد رمضانی، تهران، اساطیر، 1389.
- مسکویه رازی، ابوعلی، تجارب الامم، ترجمه علینقی منزوی، تهران: توس، 1367.
- مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد، احسن‌التقاسیم فی معرفة‌الاقالیم، ترجمه علینقی منزوی، تهران: کومش، 1385.
- منجم یزدی، ملا جلال‌الدین، تاریخ عباسی، روزنامه ملا جلال، تصحیح مقصود علی صادقی، تهران: نگارستان اندیشه، 1400.
- میرزا رفیعا، دستورالملوک، تصحیح محمداسماعیل مارچینکوفسکی، ترجمه علی کردآبادی، تهران: مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی، 1385.
- میرخواند، میر محمد بن سید برهان‌الدین، تاریخ روضة‌الصفا، تهران: کتابخانه خیام، 1339.
- نخجوانی، محمد بن هندوشاه، دستورالکاتب فی تعیین المراتب، تصحیح عبدالکریم علی اوغلی زاده، مسکو: دانش، شعبه ادبیات خاور، 1964.
- همدانی، رشیدالدین فضل‌الله، جامع التواریخ، تصحیح محمد روشن، مصطفی موسوی، تهران: البرز، 1373.

  • تاریخ دریافت 12 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 19 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 22 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404