پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

بازتولید ساختارهای دینی در اندیشه اقبال لاهوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عبدالله متولی 1
محمد حسن بیگی 2
رحمان اعتضادی 3
1 استاد گروه تاریخ دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه اراک، اراک، ایران
3 کارشناسی ارشد تاریخ اسلام، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ارک، اراک، ایران
10.22034/nriihs.2025.2059397.1044
چکیده
محمد اقبال لاهوری، متفکر برجسته جهان اسلام، با رویکردی نوین به مفهوم حدیث، اجتهاد را به‌ عنوان ابزاری برای پویایی و تحول دینی مطرح کرده است. او بر این باور بود که حدیث، در کنار قرآن، یکی از منابع اصلی شریعت است، اما تفسیر آن می بایست با در نظر گرفتن مقتضیات زمان صورت بگیرد. از دیدگاه اقبال، اجتهاد نیرویی ضروری برای انطباق آموزه‌های دینی با تحولات اجتماعی و سیاسی است. پرسش اصلی پژوهش این است که اقبال چگونه حدیث را در بستر اجتهاد تفسیر کرده و چه معیارهایی برای تطبیق آن با نیازهای معاصر ارائه می‌دهد؟ فرضیه تحقیق بر این مبنا است که اقبال لاهوری حدیث را نه صرفاً به‌ عنوان مجموعه‌ای از گزاره‌های ثابت، بلکه منبعی پویا و قابل‌ تفسیر در راستای تحول دینی و اجتماعی می دانست. 
کلیدواژه‌ها
اقبال لاهوری
پویائی دینی
اجتهاد
قرآن
حدیث

موضوعات

عنوان مقاله English

Reproduction of religious structures in the thought of Iqbal Lahori

نویسندگان English

Abdollah Motevali 1
Mohammad Hasanbeigi 2
Rahman Etezadi 3
1 Professor, Department of History, Arak University, ARAK, IRAN
2 Associate Professor, Department of History, Arak University, ARAK, IRAN
3 Master of Arts in Islamic History, Faculty of Humanities, Arak University, ARAK, IRAN
چکیده English

Muhammad Iqbal Lahori, a prominent thinker of the Islamic world, has proposed ijtihad as a tool for religious dynamism and transformation with a new approach to the concept of hadith. He believed that hadith, along with the Quran, is one of the main sources of Sharia, but its interpretation should be done by taking into account the requirements of the time. From Iqbal's perspective, ijtihad is an essential force for adapting religious teachings to social and political developments. The main question of the research is how Iqbal interpreted hadith in the context of ijtihad and what criteria does he offer for adapting it to contemporary needs? The research hypothesis is based on the fact that Iqbal Lahori considered hadith not merely as a set of fixed propositions, but as a dynamic and interpretable source in the direction of religious and social transformation.

کلیدواژه‌ها English

Iqbal Lahori
religious dynamism
ijtihad
Quran
Hadith
- احمد، پرویز، اقبال و قرآن، لاهور: مؤسسه تحقیقات اسلامی، ۱۳۳۴.
- اخلاقی، محمدحسن، «بیداری اسلامی در اشعار محمد اقبال لاهوری»، نشریه سخن جامعه، ش ۲، صص 70-95، 1390.
- اقبال لاهوری، محمد، اسرار خودی، تهران: پیام آزادی، بی‌تا.
- اقبال لاهوری، محمد، تجدید بنای فکر دینی در اسلام، ترجمۀ احمد آرام، تهران: شرکت سهامی انتشار، ۱۳۶۸.
- اقبال لاهوری، محمد، تشکیل الهیات نوین اسلامی، لاهور: بزم اقبال، ۱۹58م.
- خدا در اندیشه اقبال، قم: مؤسسه آموزش و پژوهش اسلامی، ۲۰17م.
- پورحسن، قاسم و مژگان خلیلی، «اسلام، مدرنیته و تجربه‌ دینی: با رویکرد به مفهوم تجربه‌ دینی از نگاه محمد اقبال لاهوری»، نشریه اندیشه دینی، ش ۵۲، صص 31-48، 1393.
- حسن، حسرت، تحول فکری در اسلام از دیدگاه اقبال، کراچی: مرکز نشر دانشگاه کراچی، 2019م.
- حکیم، خلیفه عبد، فکر اسلامی در اقبال، لاهور: علمی پاکستان، ۱۹88م.
- حکیمی، محمدرضا، حسین وارث آدم، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۰.
- حیات‌خان، غوری، نظریه اجماع از دیدگاه اقبال، لاهور: مؤسسه فرهنگ اسلامی، ۱۹81م.
- خلیفه عبدالحکیم، زاکنر، فکر اسلامی در اقبال، لاهور: علمی پاکستان، ۱۹88م.
- خوشمرام، رضا و رضا فرامرزنسب، «جایگاه قرآن و احادیث در اشعار علامه محمد اقبال لاهوری»، فصلنامه مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، ش ۴۴، صص ۱۱۷- 138، 1401.
- رادفر، محمد، سیره پیامبر در نگاه اقبال، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، ۱۳۶۵.
- زیدی‌الوسطی سیوحروی، سید سبط‌حسن، اهل بیت در اندیشه اقبال، لاهور: مجمع اهل بیت، 1990م.
- شریف، بقا، تصوف و خودی در اندیشه اقبال، تهران: مؤسسه اندیشه معاصر، 2004م.
- شریف، کنجاهی، احیای فکر دینی در اقبال، کراچی: علمی اسلامی، 1992م.
- شکیل، ‌الرحمان، اقبال و تصوف، به تصحیح آل احمد سرور، کشمیر: دانشگاه کشمیر، 1980م.
- صابر، محمد و سهیل عمر، نقش حدیث در نظام فقهی اسلام، لاهور: موسسه مطالعات اسلامی، 2008م.
- عبدالرشید، محمد، زندگی و آثار اقبال، پیشاور: مؤسسه اقبال‌شناسی، 1983م.
- گورایا، محمد شفیق، اجتهاد در اندیشه اقبال، لاهور: موسسه تحقیقات اسلامی، 1992م.
- مسعود، خالد، ابعاد فقهی حدیث و اجتهاد در اسلام معاصر، لاهور: دانشگاه پنجاب، 1995م.
- مصطفی‌خان، غلام، اقبال و قرآن، لاهور: اقبال آکادمی، 1977م.
- نورالدین، عبدالغفور، تصوف اسلامی و انتقادات اقبال، لاهور: اسلامی، 1959م.
- نیازی، غلام قادر، اجتهاد و حدیث در فقه اسلامی، اسلام‌آباد: دانشگاه اسلامی بین‌المللی، 1986م.
 
- Schimmel, A. Gabriel’s Wing: A Study into the Religious Ideas of Sir Muhammad Iqbal, Leiden: Brill, 1979.
- Shafique, K, Iqbal, His Life and Times, Lahore: Iqbal Academy Pakistan, 2007.
- Sumra Khan, The Concept of God in the Thought of Iqbal, Islamabad: Islamic Research Institute, 2017.

  • تاریخ دریافت 10 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 29 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 10 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404