پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

باستان‌گرایی مورخان شوشتری در دوره پهلوی؛ با تاکید بر محمد علی امام و عباس مهرین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری تاریخ ایران اسلامی و دبیر آموزش و پرورش خوزستان، شوشتر، ایران
چکیده
به نظر باستان‌گرایی یکی از مولفه های روشنفکری در دوره قاجار و پهلوی بوده است؛ به نحوی که بسیاری از شاعران و نویسندگان ایرانی به باستان گرایی علاقه مند شدند. آثار فتحعلی‌آخوند‌زاده و آقاخان‌کرمانی یا چاپ مجله کاوه و ایرانشهر در برلین (1914-1918م) در گسترش باستان گرایی تاثیرگذار بود. نویسندگان و تاریخ‌نگارانی مانند سیدمحمد علی امام و عباس مهرین شوشتری از جمله کسانی بودند که تمایل بسیاری در بازگویی داستان ها، اندرزنامه‌‌ها، آیین نامه‌ها و کارنامه های پادشاهان ایران باستان داشته و از دادگری های ‌‌اردشیر بابکان (224-240م) یا خسرو اول (531-579م) و تأسیس دانشگاه جندی‌شاپور در دوره شاپور اول (240-270م) ستایش‌ها کردند. این دو نویسنده از خاندان‌های علمی و فرهنگی شوشتری بوده و در آثار خود از پیامبر اکرم (ص) نیز سخن گفته و اهل بیتش را مدح کرده اند. با این حال، آن ها از دوران خلافت‌اسلامی تنفر داشته و به شکل‌های متفاوتی این نارضایتی را نشان داده اند. پرسش این پژوهش بر این استوار است که در آثار امام‌ شوشتری و مهرین‌ شوشتری باستان‌گرایی چگونه ارائه شده است؟ 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The archaism of Shushtari historians in the Pahlavi period, with emphasis on Mohammad Ali Imam and Abbas Mehrin

نویسنده English

Masoud Valiarab
PhD in History of Islamic Iran and Secretary of Education of Khuzestan, SHUSHTAR, IRAN
چکیده English

Antiquarianism was considered to be one of the intellectual components of the Qajar and Pahlavi periods, so that many Iranian poets and writers became interested in antiquarianism. The works of Fath Ali Akhundzadeh and Agha Khan Kermani or the publication of the Kaveh and Iranshahr magazines in Berlin (1914-1918) were influential in the spread of antiquarianism. Writers and historians such as Seyyed Mohammad Ali Imam and Abbas Mehrin Shushtari were among those who had a great desire to retell the stories, advice, regulations, and deeds of the kings of ancient Iran, and praised the justice of Ardashir Babakan (224-240 AD) or Khosrow I (531-579 AD) and the establishment of Jundishapur University during the reign of Shapur I (240-270 AD). These two writers were from the scientific and cultural Shushtari families and in their works they also spoke about the Prophet Muhammad and praised his family. However, they hated the Islamic Caliphate era and expressed this dissatisfaction in different ways. The question of this research is based on how archaism is presented in the works of Imam Shushtari and Mehrin Shushtari.

کلیدواژه‌ها English

Imam Shushtari
Abbas Mehrin
Archaism
Scientific Research
Pahlavi Period
- احمدپور، علی، «گفتمان ‌‌هویتی تجدد گرایان ‌ایرانی در انقلاب ‌مشروطیت»، فصلنامه سیاست، دوره 39، ش 4، صص323-345، 1388.
- احمدپور، علی، رمز و رمزگرایی در اشعار مهدی اخوان ثالث، مشهد: ترنج، 1374.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. الف. «آیا هنرهای زیبا در اسلام حرام است؟»، نشریه هنر و مردم، ش 95، صص 16-19، 1349.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. الف. «دریای مکران و پارس»، مجله بررسی‌های تاریخی، سال سوم، ش 2، صص 3-18، 1347.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. الف. «دستوا در خوزستان، دستبی در ری»، نشریه هنر و مردم، ش 111، صص 23-25، 1350.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. الف. «زبان فارسی را دریابید»، نشریه وحید، سال ششم، ش 5، صص 385-388، 1348.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. الف. «سرزمین پهلویان در روزگار ساسانی و اشکانی»، نشریه بررسی‌های تاریخی، سال دوم، ش 6، صص 153-167، 1346.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. الف. «یک لشکر کشی تاریخی از راه خلیج فارس»، مجله بررسی‌های تاریخی، سال اول، ش 5-6، صص 69-88، 1345.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. ب. «پرتوی از فرهنگ ایران در روزگار ساسانیان»، مجله بررسی‌های تاریخی، سال دوم، ش 2، صص207-227، 1346.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. ب. «تأثیر شگرف ادب روزگار ساسانی در ادب روزگار عباسی»، نشریه هنر و مردم، ش 107-108، صص 38-39، 1350.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. ب. «حق شناسی ملی نشانه رشد اجتماعی است»، نشریه وحید، سال چهارم، ش 1، صص 71-75، 1345.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. ب. «کشور عراق از دیدگاه فرهنگ و تمدن رنگ ایرانی دارد نه عربی»، مجله بررسی‌های تاریخی، سال سوم، ش 3، صص 193-200، 1347.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. ب. «مزدک و آیین او؟»، مجله انجمن فرهنگ ایران باستان، صص50-55، 1349.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. ب. «نقش پیشوندها و پسوندها در زبان فارسی»، نشریه وحید، سال ششم، ش 7، صص586-593، 1348.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. پ. «پرتوی از فرهنگ ایران در روزگار ساسانیان»، مجله بررسی‌های تاریخی، سال دوم، ش 3 و 4، صص47-64، 1346.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. پ. «تیشه‌هایی که بر زبان فارسی فرود می آید»، نشریه وحید، سال چهارم، ش 2، صص 108-112، 1345.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. پ. «سرنوشت زبان فارسی چه خواهد شد»، نشریه وحید، سال نهم، ش 11، صص1567-1586، 1350.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. پ. عهد اردشیر، (ترجمه)، تهران: انجمن آثار ملی، 1348.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. پ. فرهنگ واژه‌های فارسی در زبان عربی، تهران: انجمن آثار ملی، 1347.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. ج. «دیوان دادرسی در ایران باستان»، مجله بررسی‌های‌ تاریخی، سال سوم، ش 3، صص23-40، 1347.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. ج. «رفتارنامه انوشه روان به خامه خود او»، مجله بررسی‌های تاریخی، سال چهارم، ش 5 و 6، صص 237-254، 1348.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. ج. «ورقی از تاریخ ارتش ایران: ارزش تعلیمات جنگی در عصر درخشان ساسانی»، مجله بررسی‌های تاریخی، سال اول، ش 4، صص 101-104، 1346.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. د. «تأثیر موسیقی ایرانی در موسیقی عربی»، نشریه وحید، سال پنجم، ش 4، صص 321- 331، 1347.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. د. «تسویه یا تفضیل در حقوق اسلامی»، مجله معارف اسلامی، ش 9، صص 40-49، 1348.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. ل. «دانشگاه شاپور‌گرد»، مجله بررسی‌های تاریخی، سال چهارم، ش 1، صص 332-354، 1348.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. ل. «هنرهای زیبای خوراک‌پزی و خوان‌آرائی در ایران ‌باستان»، مجله بررسی‌های تاریخی، سال اول، ش 3، صص 97- 124، 1347.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. م. «دانشگاه شاپور‌گرد»، مجله بررسی‌های تاریخی، سال چهارم، ش 2 و 3، صص 255-286، 1348.
- امام ‌شوشتری، محمد علی. و. «دانشگاه شاپور‌گرد»، مجله بررسی‌های تاریخی، سال چهارم، ش 4، صص 201-220، 1348.
- امام ‌شوشتری، محمد علی،  «یک سکه نادرالوجود»، مجله ارمغان، دوره 31، ش 80، صص377-379، 1341.
- امام ‌شوشتری، محمد علی، پیشینه­ سان و رژه در ایران، بخش دوم، تهران: وزارت فرهنگ، بی­تا.
- امام ‌شوشتری، محمد علی، تاریخ جغرافیایی خوزستان، تهران: امیرکبیر، 1331.
- بهنام، جمشید، ایرانیان و اندیشه تجدد، تهران: فرزان روز، 1374.
- بهنام، جمشید، برلنی­ها (اندیشمندان ایرانی در برلن)، تهران: فرزان روز، 1379.
- بیگدلو، رضا، باستان‌گرایی در تاریخ معاصر ایران، تهران: مرکز، 1380.
- پارسی‌پور، ایرج، روشنفکران ایرانی و نقد ادبی، تهران: سخن، 1380.
- سلیمانی، غلامعلی و علی آزرمی، «ملی‌گرایی باستان‌گرا و بحران در هویت انسان ایرانی»، دو فصلنامه انسان پژوهی دینی، سال چهاردهم، ش 37، صص 207- 223، بهار و تابستان 1396.
- شرف الدین شوشتری، محمد مهدی، تاریخ شوشتر، بی­جا: بی­نا، بی­تا.
- قطران تبریزی، ابومنصور، دیوان حکیم قطران تبریزی، تصحیح محمد نخجوانی، تبریز: چاپخانه شفق، 1333.
- مهرین ‌شوشتری، ‌عباس. الف. تاریخزبان و ادبیات ایران در سامانیان و غزنویان، تهران: مانی، 1352.
- مهرین ‌شوشتری، ‌عباس. ب. تاریخ زبان و ادبیات ایران از زمان طغرل سلجوقی تا عصر هلاکوی چنگیزی، تهران: مانی، 1352.
- مهرین ‌شوشتری، ‌عباس. پ. تاریخ زبان و ادبیات ایران در خارج ایران، تهران: مانی، 1352.
- مهرین ‌شوشتری، ‌عباس، تاریخ ادبیات ایران عصر هخامنشی، تهران: بی­نا، 1348.
- مهرین ‌شوشتری، ‌عباس، تاریخ ‌زبان و ادبیات ایران در عصر خلافت ‌عرب، تهران: مانی، 1351.
- مهرین ‌شوشتری، ‌عباس، تصوف چه بود و چه باید باشد، تهران: عطایی، 1333.
- مهرین ‌شوشتری، ‌عباس، قهرمانان ایران باستان، تهران: عطایی، 1341.
- مهرین ‌شوشتری، ‌عباس، کارنامه ایرانیان باستان، ج1، هندوستان: بی­نا، 1925م.
- مهرین ‌شوشتری، ‌عباس، کارنامه ایرانیان باستان، ج2، تهران: چاپخانه بانک ملی، 1321.
- مهرین ‌شوشتری، ‌عباس، کیش‌های ایرانی در عصر ساسانی، تهران: آسیا، بی­تا.
- میلانی، عباس، تجدد و تجدد ستیزی در ایران، تهران: اختران، 1382.
- نظری، علی‌اشرف، «ناسیونالیسم و هویت ایرانی؛ مطالعه موردی دوره پهلوی اول»، پژوهش­نامه حقوق و سیاست، سال نهم، ش22، صص 141-172، تابستان 1386.
- نیرومند، محمد باقر، یادی از شوشتر، تهران: انجمن مفاخر فرهنگی، 1384.
- همایون فرخ، رکن الدین، «شادروان سید محمد ‌‌علی امام‌ شوشتری»، نشریه هنر و مردم، ش 122، صص 35-36، 1351.
- همایون فرخ، رکن الدین، «شرح مختصر زندگی سید محمد ‌علی امام‌شوشتری»، نشریه وحید، ش 107، صص 934-936، 1351.

  • تاریخ دریافت 14 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 29 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 08 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403