پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

بررسی مسئله اسکان عشایر بختیاری در عصر رضاشاه

نوع مقاله : ترویجی

نویسنده
کارشناسی ارشد تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه پیام نور، اصفهان، ایران
چکیده
با آغاز سدۀ چهاردهم خورشیدی، اسکان ایلات و عشایر از جمله ایل بختیاری در دستور کار دولت مرکزی قرار گرفت. این امر با رئیس الوزرایی رضاخان، به یکی از اقدامات مهم دولت تبدیل شد. اگرچه عشایر مقاومت هایی در مقابل عمل مأمورین دولتی از خود نشان دهند، ولی سرانجام پیروزی نهایی با آنان بود؛ زیرا دولت به هر شیوه ­ای موفق شد عشایر را یکجانشین کند. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی به دنبال پاسخ به این پرسش است: «اهداف و انگیزه ­های دولت مرکزی از اسکان عشایر بختیاری و واکنش بختیاری­ ها در قبال این اقدام چه بود؟». یافته ­های پژوهش نشان می­ دهد که دولت مرکزی، انگیزه ­های مختلفی از این اقدام داشت. از شرارت­ های ایلی گرفته تا ناامنی برای کشور، تبدیل به دغدغه­ های پایتخت­ نشینان شده بود. به همین دلیل، دولت تصمیم گرفت عشایر را از خانه به دوشی به یکجانشینی مبدل کند. اسکان بختیاری اگرچه از سال 1310 تا پایان حکومت رضاشاه انجام گرفت، ولی اوج این اقدام در طی سال ­های 1312 تا 1316 رخ داد. دولت برای این ­کار، نظامنامه اسکان عشایر را نگاشت و برای آن اعتبارات عمرانی در نظر گرفت و حتی خوانین بختیاری مانند مرتضی­ قلی ­خان صمصام در کنار مأمورین دولت برای یکجانشین کردن عشایر بختیاری کوشش فراوانی نمود. خان بختیاری توانست تعداد زیادی از عشایر را در سال 1313 در سردسیر و در سال 1315 در گرمسیر بختیاری اسکان دهد. صمصام حدود چهار هزار نفر را به نقاط مختلف خوزستان انتقال داد و ضمن ساختن خانه، شرایط کشاورزی را برای آن­ ها فراهم نمود.  
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigating the issue of settlement of Bakhtiari nomads in the era of Reza Shah

نویسنده English

Omid Salahshouri
Master of History of Islamic Iran, University of Payame Noor, ISFAHAN, IRAN
چکیده English

With the beginning of the 14th century, the settlement of tribes and nomads, including the Bakhtiari tribe, was placed on the agenda of the central government. This became one of the important measures of the government under the leadership of Prime Minister Reza Khan. Although the nomads showed resistance to the actions of government officials, the final victory was with them, because the government succeeded in settling the nomads in one place by any means. This research, using a descriptive-analytical method, seeks to answer the question: “What were the goals and motives of the central government in settling the Bakhtiari nomads and the reaction of the Bakhtiari to this action?” The research findings show that the central government had various motives for this action. From tribal evils to insecurity for the country, these had become concerns for the capital residents. For this reason, the government decided to transform the nomads from a house to a place to settle. Although the settlement of Bakhtiari took place from 1310 until the end of Reza Shah's reign, the peak of this action occurred between 1312 and 1316. For this purpose, the government wrote a nomadic settlement regulation and allocated development funds for it, and even Bakhtiari khans such as Morteza Qoli Khan Samsam, along with government officials, made great efforts to settle the Bakhtiari nomads. Khan Bakhtiari was able to settle a large number of nomads in Sardsir in 1313 and in Garmsir Bakhtiari in 1315. Samsam transferred about four thousand people to different parts of Khuzestan and, while building houses, provided them with agricultural conditions.

کلیدواژه‌ها English

Il Bakhtiari
settlement of nomads
Khanin
central government
Reza Shah
- اسناد خانواده قبادخان شاهرخی.
- سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما): سند شماره 9042/240؛ سند شماره 24379/240؛ سند شماره 221/291؛ سند شماره 475/291؛ سند شماره 916/291؛ سند شماره 2183/291؛ سند شماره 2955/291؛ سند شماره 3403/291؛ سند شماره 3491/291؛ سند شماره 3584/291؛ سند شماره 3640/291؛ سند شماره 3672/291؛ سند شماره 43645/310؛ سند شماره 54894/310؛ سند شماره 73338/310.
- امان، دیتر، بختیاری­ها: عشایر کوه­نشین ایرانی در پویه تاریخ، ترجمه سید محسن محسنیان، مشهد: معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی، 1367.
- امان­اللهی بهاروند، سکندر، کوچ­نشینی در ایران، تهران: آگاه، 1374، چاپ چهارم.
- پوربختیار، غفار، «رضاشاه و طرح اسکان اجباری عشایر بختیاری»، فصلنامه مسکویه، دوره دوم، ش هشتم، 1387، صص 33- 56.
- راولینسون، هنری، سفرنامه، ترجمه سکندر امان­اللهی بهاروند، تهران: آگاه، 1362.
- روزنامه اخگر، ش 1313، 25 بهمن 1316.
- روزنامه اخگر، ش­ 971، 12 شهریور، 1313.
- روزنامه اخگر، ش 998، 22 آذر 1313.
- روزنامه اطلاعات، ش 2369، 28 آذر 1313.
- روزنامه اطلاعات، ش 950، 25 دی 1308.
- روزنامه حبل­المتین، ش 10، 29 بهمن 1308.
- روزنامه قشون، ش 8، 15 مرداد 1306.
- سردار بهادر، جعفرقلی­خان، خاطرات سردار اسعد بختیاری، تصحیح ایرج افشار، تهران: اساطیر، 1372.
- طهماسبی کهیانی، ساسان، لردگان در مسیر تاریخ، قم: آوای منجی، 1395، چاپ دوم.
- مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، ج 3، تهران: زوار، 1388، چاپ ششم.
- هاکس، اونرا آملیا، ایران: افسانه یا واقعیت، ترجمه محمدحسین نظری­نژاد و محمدتقی اکبری و احمد نمایی، مشهد: آستان قدس رضوی، 1371، چاپ دوم.
- واعظ شهرستانی، نفیسه، سیاست عشایری دولت پهلوی اول، تهران: تاریخ ایران، 1388.

  • تاریخ دریافت 25 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 04 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 06 بهمن 1403
  • تاریخ انتشار 01 بهمن 1403