پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

بازبینی نظام فکری تکفیر در گروهک داعش بر اساس نظریه مایکل فیشر

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان
طلعت ده پهلوان 1
مریم سهرابی 2
محمد صادق حیدریان 3
1 استادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2 کارشناسی ارشد تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
10.22034/nriihs.2024.715430
چکیده
در ساختار تاریخ اجتماعی جوامع اسلامی تاکنون، داعش به عنوان گسترده­ ترین گروهک تکفیری در فضای علمی و رسانه ­ای معاصر شناخته شده است. این گروهک ویژگی ­های متمایزی از سایر جنبش ­های بنیادگرا دارد. پژوهش حاضر سعی دارد به این جریان تکفیری با رویکردی جدید نگاهی بیندازد و تجربه­ تاریخی داعش را با دیدگاه انقلاب مایکل فیشر تحلیل کند. مایکل فیشر آمریکایی که با نگاه جامعه شناسانه در مقاطع مختلف انقلاب ایران را تحلیل کرده است، نگاهی تاریخی و فرآیندمحور در جریان های اجتماعی دارد. در این مقاله تلاش بر این بوده است که عوامل و متغیرهای مورد نظر فیشر برای تحلیل تجربه­ تاریخی داعش به کار گرفته شود. نتایج حاکی از آن است که حرکت داعش همچون انقلاب ایران فرآیندی بوده است که پیشینه ­ای گسترده و طولانی دارد و عوامل تاریخی و اجتماعی متعددی در داخل و خارج این جریان، در شکل­ گیری و تداوم آن اثرگذار بوده­ اند. همچنین از جنبه­ های گوناگون اعتقادی، نگرشی و رفتاری به مقایسه انقلاب ایران و داعش پرداخته می ­شود.
کلیدواژه‌ها
اندیشه تکفیری
افراط گرایی معاصر
جوامع اسلامی
مایکل فیشر
داعش

موضوعات

عنوان مقاله English

Reviewing the intellectual system of Takfir in DAESH group based on Michael Fisher's theory

نویسندگان English

Talat DehPalavan 1
Maryam Sohrabi 2
Mohammad Sadegh Heydarian 3
1 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of RAZI, KERMANSHAH, IRAN
2 Master of History, Faculty of Literature and Humanities, University of RAZI, KERMANSHAH, IRAN
3 Master of History, Faculty of Literature and Humanities, University of RAZI, KERMANSHAH, IRAN
چکیده English

In the structure of the social history of Islamic societies so far, Daesh is known as the most widespread takfiri group in the contemporary scientific and media environment. This group has distinctive features from other fundamentalist movements. The current study tries to look at this takfiri trend with a new approach and analyze the historical experience of Daesh with the perspective of Michael Fisher's revolution. American Michael Fisher, who has analyzed the Iranian revolution with a sociological point of view, has a historical and process-oriented view of social trends. In this article, an attempt has been made to use Fisher's factors and variables to analyze the historical experience of Daesh. The results indicate that the movement of Daesh, like the Iranian revolution, was a process that has a long and extensive background, and several historical and social factors inside and outside of this trend have been effective in its formation and continuation. Also, the Iranian revolution and Daesh are compared from various aspects of belief, attitude and behavior.

کلیدواژه‌ها English

Takfiri thought
contemporary extremism
Islamic societies
Michael Fisher
Daesh
- آل­غفور، سیدمحسن، «اجتهاد و تقلید در اندیشه­ عالمان شیعه»، فصلنامه­ علوم سیاسی سال هشتم، شماره­ سی و یکم، صص 99-120، پاییز 1384.
- امینیان، بهادر و سید حسام­الدین زمانی، «چارچوبی نظری برای تحلیل رفتار گروه داعش»، فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین­المللی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا، شماره بیست و ششم، صص 1-24، بهار 1395.
- تاجیک، محمدرضا، «رسانه و بحران در عصر فرا واقعیت (با تأکید بر بحران هویت)»، مجله پژوهش­­های ارتباطی، دوره 15، شماره پنجاه و شش، صص 69- 95، زمستان 1387.
- تخشید، محمدرضا و فاطمه جلائیان مهری، «سیاست خاورمیانه­ای امریکا و تروریسم در منطقه خاورمیانه پس از یازدهم سپتامبر (مطالعه موردی: عراق)، فصلنامه سیاست، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 47، شماره یک، صص 41-56، بهار 1396.
- حاتمی، محمدرضا و مرتضی بحرانی، دایره­المعارف جنبش­های اسلامی، ج 1، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، 1392.
- رضوان­طلب، محمدرضا، «استراتژی تقریب»، مجله اندیشه­ تقریب، شماره هفتم، صص 25-44، تابستان 1385.
- شریفات، عبدالمحمد، داعش، افکار و تشکیلات، قم: دارالاعلام، 1394.
- صدرالحسینی، سیدرضا، اندیشه و عمل داعش، قم: زمزم هدایت، 1395.
- عباسی، محمود، «سنخ شناسی داعش»، فصلنامه مطالعات راهبردی جهان اسلام، شماره پنجاه و هشت، صص 93-120، تابستان 1393.
- غلامی، رضا، تاریخ خلافت مدرن، تهران: آوای مکتوب، 1394.
- فرمانیان، مهدی، «جایگاه آموزه­ی منجی در اندیشه­ اهل سنت»، مجله مشرق موعود. سال اول، شماره دوم، صص 185-200، تابستان 1386.
- کسرایی، محمدسالار و علی پوزش شیرازی، «نظریه گفتمان لاکلا و موفه، ابزاری کارآمد در فهم و تبیین پدیده­های سیاسی»، فصلنامه­ سیاست، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 39، شماره سوم، صص 339-360، پاییز 1388.
- مسعودنیا، حسین، «داعش محصول افراطی گری»، اصفهان: دانشگاه اصفهان، 1393.
- مصطفی، حسن، داعش زیرساختا­های معرفتی و ساختاری، تهران: آفتاب خرد، 1394.
- مهرآیین، مصطفی و محمد فاضلی، «دیدگاه­های مایکل فیشر درباره انقلاب اسلامی ایران»، فصلنامه علمی- پژوهشی متین، شماره سی و چهار و سی و پنج، صص 151-174، 1386.
- ماهنامه مهرنامه (ویژه­ سودای خلافت)، ماهنامه خبری تحلیلی علوم انسانی و علوم اجتماعی، سال پنجم، شماره سی و هفت، صص 12-304، تابستان 1393.
- ناصح، علی احمد و نانسی ساکی، «جایگاه عقل و تعقل در مبانی تفکر شیعه»، مجله شیعه­شناسی. شماره بیست و یک، صص 209-234، بهار 1387.
- نثاری، احمد، «جریان­های افراطی در جهان اسلام»، تهران: پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، 1393.
- نجات، سیدعلی، کالبدشکافی داعش از ظهور تا افول، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر، 1395.
- نورانی، سیدمهدی، داعش از کاشت تا برداشت، قم: مجد اسلام، 1394.

  • تاریخ دریافت 08 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 22 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 22 مرداد 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403