پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

نقش ایرانیان در نسب نگاری دوره اسلامی

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، دانشکده تاریخ، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 استادیار تاریخ، دانشکده تاریخ، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
در طول تاریخ، ثبت و ضبط نسب به دلایل گوناگونی مانند افتخار به پیشینیان و کسب مقام اجتماعی اهمیت ویژه‌ای داشته ­است. انسان‌ها از روش‌هایی نظیر حفظ اطلاعات در حافظه و حکاکی بر کتیبه‌ها و سنگ‌قبرها برای انتقال نسب خود استفاده می‌کردند. با ظهور اسلام و گسترش مکتوبات، این توجه به ثبت نسب افزایش یافت و علم نسب‌نگاری به ابزاری برای اجرای احکام دینی و تقویت ارزش‌های اخلاقی تبدیل شد. پژوهش حاضر به بررسی تأثیر ایرانیان بر علم نسب‌نگاری در دوران اسلامی می‌پردازد و این پرسش اصلی را مطرح می‌کند: «ایرانیان چه تأثیری بر علم نسب‌نگاری در دوران اسلامی برجای گذاشتند و چگونه می‌توان نقش آنان را در توسعه و تحول این علم ارزیابی کرد؟».
این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. ابتدا داده‌های مربوط به نسب‌نگاری اعراب و ایرانیان و انگیزه‌های آن‌ها از منابع تاریخی و حدیثی جمع‌آوری شده و سپس این داده‌ها با استفاده از روش مقایسه و تحلیل بررسی شده‌اند. رویکردی که امکان تحلیل دقیق ارتباط میان پیشینه نسب‌نگاری در ایران پیش از اسلام و توسعه این علم در دوران اسلامی را فراهم می‌آورد. تحلیل داده‌های تاریخی و حدیثی حاکی از آن است که ایرانیان با استفاده از تجارب پیشین خود، به ویژه در تدوین و تنظیم متون نسب‌نگاری، تأثیر شگرفی بر پیشرفت این علم در جوامع اسلامی داشته‌اند و این تأثیر در تقویت ارتباطات فرهنگی و علمی میان ایرانیان و اعراب در دوره‌های مختلف اسلامی مشهود بوده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The role of Iranian people in Genealogy of the Islamic period

نویسندگان English

Mahmoud Hoseini 1
Mohammad Hoseini 2
1 Student of PhD, Faculty of History, University of Religions and Denominations, QOM, IRAN
2 Assistant professor, Faculty of History, University of Religions and Denominations, QOM, IRAN
چکیده English

Throughout history, genealogy recording has been particularly important for various reasons such as honoring the ancestors and gaining social status. Humans used methods such as keeping information in memory and engraving on inscriptions and tombstones to transmit their ancestry. With the rise of Islam and the spread of literature, this attention to genealogy increased and the science of genealogy became a tool for implementing religious orders and strengthening moral values. The current research examines the influence of Iranians on the science of genealogy in the Islamic era and raises this main question: "What impact did the Iranians have on the science of genealogy in the Islamic era and how can their role in the development and evolution of this science be evaluated?".
This research was done with descriptive-analytical method. First, the data related to the genealogy of Arabs and Iranians and their motivations were collected from historical and hadith sources, and then these data were analyzed using the method of comparison and analysis. An approach that enables a detailed analysis of the relationship between the history of genealogy in pre-Islamic Iran and the development of this science in the Islamic era. The analysis of historical and hadith data indicates that Iranians, using their previous experiences, especially in compiling and editing genealogical texts, have had a tremendous impact on the progress of this science in Islamic societies, and this impact has strengthened cultural and scientific communication between Iranians and Arabs. It has been evident in different Islamic periods.

کلیدواژه‌ها English

Iranians
Islamic period
Arabs
historians
genealogy
Shuaubi movement
- قرآن کریم
- ابن­حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415.
- ابن طباطبا، علوی اصفهانی، ابراهیم بن ناصر، منتقله الطالبیه، قم: المکتبه الحیدریه، 1377.
- ابن عنبه، احمد بن علی، عمده الطالب فی انساب آل ابی طالب، قم: موسسه انصاریان للطبلعه و النشر، 1417.
- ابن­منظور، لسان العرب، تصحیح امین محمد عبدالوهاب و محمد الصادق العبیدی، بیروت: موسسه التاریخ العربی، 1416.
- ابوعبید، قاسم بن سلام، النسب، بی­جا: دارالکفر، 1410.
- اشرف الرسولی، عمربن یوسف، طرفه الاصحاب فی معرفه الانساب، قاهره: دارالافاق العربیه، 1422.
- الازهری، محمدبن احمد، تهذیب اللغه، بی­جا: دار احیاء التراث العربی، بی­تا.
- الهی­زاده، محمدحسن و راضیه سیروسی، «کارکرد علم انساب در تبیین حیات اجتماعی طالبیان عهد سلجوقی»، فصلنامه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، سال ششم، شماره بیستم، پاییز 1394.
- امیدیان، زینب، «شاخصه­های هویت عربی در نظام فکری هشام کلبی بر پایه انساب نگاشته­های وی»، فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی، پژوهش­نامه انجمن ایرانی تاریخ، سال نهم، شماره سی و سوم، پاییز 1396.
- بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، بیروت: دار و مکتبة الهلال، 1988.
- بلاذری، احمد بن یحیی، ترجمه فتوح البلدان، ترجمه محمد توکل، تهران: نقره، 1337.
- بیهقی، علی بن زید، لباب الانساب و الالقاب الاعقاب، ج1، قم: مکتبه آیت الله العظمی المرعشی النجفی، 1385.
- تقوی، محمد و محمدعلی کاظم بیگی، «جریان­های فکری مؤثر بر تاریخ­نگری بلاذری در انساب الاشراف»، فصلنامه تاریخ اسلام، سال هفتم، شماره بیست و هفتم، پاییز 1396.
- جعفریان، رسول، «شعوبیگری و ضد شعوبیگری در ادبیات اسلامی»، دوماهنامه آینه پژوهش، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، سال هفتم، شماره سی و هشتم، تابستان 1375.
- دینوری، احمدبن داود، اخبار الطوال، ترجمه مهدوی دامغانی، محمود، تهران: نی، 1371.
- راوندی، محمدبن علی، راحة الصدور و آیة السرور در تاریخ آل سلجوق‌، تهران: امیرکبیر، 1364.
- زرکلی، خیرالدین، الاعلام، بیروت: دارالعلم للملایین، 1989.
- زیدان، جرجی، تاریخ تمدن اسلام، تهران: امیرکبیر، 1372.
- ستوده، غلامرضا، مرجع شناسی و روش تحقیق در ادبیات فارسی، تهران: سمت، 1375.
- سجادی، صادق و هادی عالم­زاده، تاریخ­نگاری در اسلام، تهران: سمت، چ 4، 1380.
- سزگین، فواد، تاریخ نگارش­های عربی، ترجمه مهران ارزنده و شیرین شادفر، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380.
- سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الانساب، هند: دائره المعارف العثمانیه، 1382.
- شاکر، مصطفی، تاریخ العربی و المورخون، بیروت: دارالعلم للملایین، 1983.
- شیخ الشرف عبیدلی، محمد بن محمد، تهذیب الانساب و نهایه الاعقاب، قم: کتابخانه عمومی آیت الله مرعشی نجفی، 1413.
- صالحی، کوروش و رحیمه خاشی، «کاربرد نسب و تاثیر آن در چالش های دو قرن نخست جهان اسلام»، فصلنامه مطالعات ایرانی اسلامی، سال دوم، شماره سوم، پاییز 1399.
- صفدی، خلیل بن ابیک، الوافی بالوفیات، بیروت: دارالنشر فرانز شتاینر، 1381.
- عالمی، سید محمدرضا، انساب نگاری شیعه تا پایان قرن هفتم، قم: چاپ سبحان، 1393.
- عوتبی صحاری، سلمه بن مسلم، الانساب، عمان: سلطنة عمان. وزارة التراث القومی و الثقافة، 1427.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1363.
- مروزی الازوارقانی، الفخری فی انساب الطالبیین، تحقیق سید مهدی رجائی، قم: کتابخانه عمومی آیت الله مرعشی نجفی، 1409.
- مسعودی، مروج الذهب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: علمی و فرهنگی، 1374.
- ممتحن، حسینعلی، نهضت شعوبیه جنبش ملی ایرانیان در برابر خلافت اموی و عباسی، تهران: علمی و فرهنگی، 1385.
- یعقوبی، ابن واضح، تاریخ یعقوبی، بیروت: دارصادر، بی­تا.

  • تاریخ دریافت 12 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 04 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 07 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403