پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

پژوهش‌های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران

وضعیت شیعیان عراق عجم در دوره مغولان و ایلخانان

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
2 کارشناسی ارشد تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
3 استادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
چکیده
از لحاظ تاریخی، عراق­ عجم به منطقه ­ای در فلات مرکزی ایران اطلاق می ­شود که شرق کشور را به غرب و شمال آن را به جنوب متصل می کرد. شهرهای مهم ایران نظیر اصفهان، ری، همدان و قزوین در این منطقه واقع شده ­­بود. به دلیل آب و هوای عراق ­عجم، پس از ورود اسلام به ایران قبایل متعددی از اعراب نظیر اشعریان شیعی به این منطقه مهاجرت کردند. با وجود حکومت آل بویه در قرن 4 و 5 ق، شیعیان ایران نتوانستند به فعالیت ­های دینی و تبلیغی خود بپردازند؛ تا اینکه با حمله مغولان به ایران در سال 616 ق و عدم تعصب آن ­ها نسبت به مذاهب، از بین ­رفتن خلافت عباسی توسط هلاکوخان و همچنین نقش خواجه نصیرالدین طوسی در دربار حکومت ایلخانی، زمینه های موثری برای فعالیت شیعیان فراهم گردید؛ تا آنجا که برخی از خان­ های ایلخانی مانند غازان خان و سلطان محمدخدابنده الجایتو به تشیع اثنی ­اعشری گرویدند. سوال اصلی پژوهش که با روش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای بنا دارد به آن پاسخ دهد: «وضعیت شیعیان عراق عجم در دوره حکمرانی مغولان و ایلخانان چگونه بوده ­است؟»
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The situation of the Shiites of Ajam Iraq during the period of the Mongols and the Ilkhanate

نویسندگان English

Mohammad Hasan Elahizadeh 1
Mohammad Khosravi Tanak 2
Mojtaba Khalifeh 3
1 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of BIRJAND, BIRJAND, IRAN
2 Master of History, Faculty of Literature and Humanities, University of BIRJAND, BIRJAND, IRAN
3 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of BIRJAND, BIRJAND, IRAN
چکیده English

Historically, Iraq Ajam refers to a region in the central plateau of Iran that connected the east of the country to the west and the north to the south. Important Iranian cities such as Isfahan, Ray, Hamadan and Qazvin were located in this area. Due to the harsh climate of Iraq, after the arrival of Islam in Iran, many tribes of Arabs, such as the Ash'ari Shiites, migrated to this region. Despite the rule of Al Boyeh in the 4th and 5th century AD, the Shiites of Iran could not engage in their religious and preaching activities; Until the Mongols attacked Iran in 616 AH and their lack of religious bias, the destruction of the Abbasid caliphate by Helakokhan, and the role of Khwaja Nasir al-Din Tusi in the court of the Ilkhanate government, provided effective grounds for Shia activity. To the extent that some Ilkhani Khans such as Ghazan Khan and Sultan Muhammad Khodabande Al-Jayto converted to Ashri Ashri Shiism. The main question of the research, which is based on the descriptive-analytical method and based on library sources, should be answered: "What was the situation of the Shiites of Ajam Iraq during the rule of the Mongols and Ilkhans?"

کلیدواژه‌ها English

Iraq of Ajam
Mongols
Ilkhanate
Shiites
Qom
Kashan
Twelve Imam Shi'ism
- آیتی، عبدالمحمد، تحریر تاریخ وصاف، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1346.
- ابن­اثیر، عزالدین، تاریخ­ کامل، ترجمه ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، ج32، تهران: مؤسسه مطبوعات علمی، 1371.
- القاشانی، ابوالقاسم عبداللّه بن­محمد، تاریخ اولجایتو، به کوشش مهین همبلی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1348.
- ابن­بطوطه، سفرنامه، ترجمه محمدعلی موحد، ج 2، بی­جا: سپر نقش، 1376.
- اشپولر، برتولد، تاریخ مغول در ایران، ترجمه محمود میرآفتاب، تهران: علمی و فرهنگی، 1380.
- اذکایی، پرویز، فرمانروایان گمنام، ج1، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی، 1367.
- اقبال، عباس، تاریخ مغول، تهران: امیرکبیر، 1384.
- بیانی، شیرین، دین و دولت در عهد مغول، ج2، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1371.
- برقعی، علی­اکبر و دیگران، راهنمای قم، قم: آستانه قم، 1317.
- جوینی، عطاملک محمد، تاریخ جهانگشای، تصحیح محمد قزوینی، ج1، تهران: نگاه، 1391.
- جوزجانی، منهاج السراج، طبقات ناصری، تصحیح عبدالحی حبیبی، کابل: بنیاد جهانداران غوری، 1391.
- حافظ ابرو، شهاب الدین عبدالله، زبده­التواریخ، با مقدمه خانبابا بیانی، تهران: چاپخانه علمی، 1317.
- جعفریان، رسول، تاریخ گسترش تشیع در ری، ری: آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی، 1371.
- جعفریان، رسول، تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی، تهران: علم، 1388.
- خواندمیر، غیاث الدین بن همام­الدین، حبیب ­السیر، ترجمه محمد دبیرسیاقی، ج3، تهران: خیام، 1384.
- دبیرسیاقی، محمد، سیر تاریخی بنای شهر قزوین و بناهای آن از آغاز تا سال ۱۳۲۰، قزوین: حدیث امروز، 1381.
- دوانی، علی، مفاخر اسلام، ج 4، تهران: امیرکبیر، 1364.
- دایره­المعارف بناهای تاریخی در دوره اسلامی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، 1378.
- شبانکاره­ای، محمد­ بن علی، مجمع الانساب، تصحیح میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر، 1364.
- صفا، ذبیح الله، تاریخ ادبیات ایران، ج ٢، بی­جا: فردوس، 1378.
- قمی، حسن بن محمد، تاریخ قم، ترجمه حسن بن علی بن حسن بن عبدالملک قمی، تصحیح سید جلال الدین تهرانی، تهران: توس، 1361.
- قزوینی رازی، عبدالجلیل، نقض، تصحیح میر جلال الدین محدث، تهران: انجمن آثار ملی، 1358.
- کلانتر ضرابی، عبدالرحیم، تاریخ کاشان (مرات القاسان)، به کوشش ایرج افشار، اسلام آباد: مرکز تحقیقات فارسی، 1378.
- کریستی، ویلسن، تاریخ صنایع ایران، ترجمه عبدالله فریار، تهران: فرهنگسرا، 1366.
- گروسه، رنه، امپراطوری صحرانوردان، ترجمه عبدالحسین مکیده، تهران: علمی و فرهنگی، 1365.
- لسترنج، گای، جغرافیای تاریخی سرزمین­های خلافت شرقی، ترجمه محمود عرفان، تهران: علمی و فرهنگی، 1377.
- لویس، برنارد و دیگران، اسماعیلیان در تاریخ، ترجمه یعقوب آژند، تهران: مولی، 1368.
- مستوفی قزوینی، حمدالله، نزهة القلوب، تهران: دنیای کتاب، 1362.
- مستوفی قزوینی، حمدالله، تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران، امیرکبیر، 1381.
- میرخواند، میر محمدبن سید برهان الدین خاوند شاه، تاریخ روضه الصفا، تصحیح جمشید کیان­فر، تهران: اساطیر، 1385.
- مؤلف ناشناس، حدود العالم من المشرق الی المغرب، به کوشش منوچهر ستوده، تهران: افست گلشن، 1362.
- مخلصی، محمدعلی، جغرافیای تاریخی سلطانیه، بی­جا: چاپخانه عرفان، 1369.
- مرتضوی، منوچهر، مسائل عصر ایلخانان، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، 1385.
- نخجوانی، هندوشاه، تجارب السلف، تصحیح عباس اقبال، تهران: کتابخانه طهوری، 1357.
- نراقی، حسن، تاریخ اجتماعی کاشان، تهران: علمی و فرهنگی، 1365.
- ویلبر، دونالد، معماری اسلامی ایران در دوره ایلخانان، تهران: علمی و فرهنگی، 1365.
- هنرفر، لطف الله، آشنایی با شهر تاریخی اصفهان، اصفهان: گل­ها، 1376.
- همایون­فرخ، رکن­الدین، کتاب و کتابخانه­های شاهنشاهی ایران، ج 2، تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1347.
- همدانی، رشیدالدین فضل الله، سوانح الافکار، به کوشش محمدتقی دانش­پژوه، تهران: کتابخانه و مرکز اسناد، 1358.
- همدانی، رشیدالدین فضل الله، جامع التواریخ، تصحیح محمد روشن، ج 2، تهران: البرز، 1373.

  • تاریخ دریافت 20 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 23 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 23 مرداد 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403